Ρέκβιεμ για τον Ιωάννη Καποδίστρια: Από τη φωτιά του Πόρου στο Αίμα του Ναυπλίου

 
Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.

«Τὸ αὐτὸ φρονεῖ καὶ ὁ Κ. Δώκινς, […] ὅτι καθ᾿ ἣν ἡμέραν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἀναδειχθῶσι καὶ πάλιν κυβέρνησις, ἡ Ἑλλὰς πάντως θέλει μεθυποπέσῃ εἰς ὀλεθριωτάτην ἀναρχίαν.

Προσθέτω δὲ ὅτι αὐτοί, μὴ ἔχοντες πλέον μηδὲ δυνάμενοι ἔχειν ουδεμίαν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ λαοῦ, ουδὲ φάντασμα κυβερνήσεως δύνανται νὰ συστήσωσιν, ἂν δὲν βληθῶσιν ὑπό τὴν σκέπην ξένης χειρὸς καὶ δυνάμεως, ὄχι ἠθικῶς μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑλικῶς.».

~Διάβημα Καποδίστρια κατά της Αγγλίας 9 Ιουλίου 1831*~ (ολόκληρο στο επίμετρο)

Η 1η Αυγούστου 1831 δεν ήταν απλώς μια ημερομηνία εμφυλιακής εκτροπής. Ήταν η ημέρα που το ελληνικό κράτος, ακόμη βρέφος, αυτοακρωτηριάστηκε επίσημα.

Στον ναύσταθμο του Πόρου, μπροστά στα μάτια ξένων ναυάρχων και Ελλήνων στρατιωτών, ο εθνικός στόλος ανατινάχθηκε από τα ίδια του τα χέρια. Η φρεγάτα «Ελλάς», το καμάρι του ελληνικού ναυτικού, πλοίο 64 πυροβόλων, πληρωμένο με δάνεια που άφησαν πείνα στο Μεσολόγγι και χρέος στις επόμενες γενιές, διαμελίστηκε σε μυριάδες κομμάτια. Μαζί της η κορβέτα «Ύδρα», η «Νήσος των Σπετσών», και λίγο έλειψε να χαθούν και τα τελευταία τεχνολογικά στηρίγματα της άμυνας της. Δεν υπήρχε εχθρικός στόλος απέναντι αλλά η νόμιμη κυβέρνηση.

Ο ναύαρχος Ανδρέας Μιαούλης, ήρωας της Επανάστασης, επικεφαλής ενός στόλου που δεν γνώρισε συντριβή απέναντι σε Τούρκους, Αιγύπτιους και Αλγερινούς, έδωσε την εντολή όχι για μάχη αλλά για ολοκληρωτική καταστροφή. Όχι για την πατρίδα, αλλά εναντίον της.

Το «μεγαλουργόν έγκλημα», όπως το ονόμασε ο Ραγκαβής, δεν γεννήθηκε εκείνη τη μέρα αλλά είχε προαναγγελθεί πολύ πιο νωρίς. Απέναντι στον Ιωάννη Καποδίστρια είχε συγκροτηθεί ένα ετερόκλητο αλλά αποφασισμένο μέτωπο,οι Υδραίοι μεγαλοκαραβοκύρηδες, με τη σκιά του Λάζαρου Κουντουριώτη να βαραίνει κάθε απόφαση, οι ισχυροί κοτζαμπάσηδες του Μοριά, οι Μαυρομιχαλαίοι και οι Ζαΐμηδες, που δεν αποδέχθηκαν ποτέ την κατάργηση της τοπικής τους κυριαρχίας, οι αγγλόφιλοι και γαλλόφιλοι πολιτικοί κύκλοι, με εκφραστές τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο και τον Ιωάννη Κωλέττη.

Πάνω από όλους βέβαια πλανιόταν η ενεργή παρέμβαση των Προστάτιδων Δυνάμεων, ιδίως της Αγγλίας και μετά το 1830 της μεταστραφείσας Γαλλίας η οποία υποτίθεται θα έπρεπε να ήταν ευγνωμονούσα προς τις υπηρεσίες του Ιωάννη Καποδίστρια όταν εκπροσωπούσε τα Ρωσικά συμφέροντα και κατ’ επέκταση τα δικά τους. Όμως η Ιουλιανή Επανάσταση στο Παρίσι, η άνοδος του Λουδοβίκου-Φιλίππου και η σύγκλιση Παρισιού–Λονδίνου διέλυσαν το ευρωπαϊκό στήριγμα του Κυβερνήτη. Ο Καποδίστριας έμεινε μόνος διεθνώς, όπως ήταν ήδη μόνος εσωτερικά.

Η αντιπολίτευση αυτοονομάστηκε «συνταγματική». Στηρίχθηκε σε φιλελεύθερες φωνές, από τον γηραιό Κοραή μέχρι τον Πολυζωίδη, και ύψωσε το σύνθημα του Συντάγματος ενάντια στην «απολυταρχία» που ακόμη μέχρι και σήμερα κάποιοι την επικαλούνται ξεδιάντροπα έχοντας πλέον ξεκαθαρίσει η ιστορική πραγματικότητα. Μα το αίτημα αυτό συνυφάνθηκε με συμφέροντα, ξένες αυλές και τοπικά καθεστώτα. Ο Τύπος έγινε όπλο, οι εφημερίδες φλόγισαν τα πνεύματα, και όταν ο Καποδίστριας επιχείρησε να επιβάλει τάξη, χαρακτηρίστηκε τύραννος.

Η Ύδρα εξεγέρθηκε. Η «Συνταγματική Επιτροπή» συγκροτήθηκε με ονόματα βαριά Βούλγαρης, Τομπάζης, Κριεζής, Σαχτούρης, Σαχίνης αλλά και ο ίδιος ο Μιαούλης. Την ίδια στιγμή, το κλειδί του εμφυλίου ήταν ένα ο απόλυτος έλεγχος του στόλου. Ο στόλος, που ο Καποδίστριας είχε μετατρέψει από ιδιωτικό σε εθνικό, αγκυροβολούσε στον Πόρο. Στην κορυφή της ιεραρχίας Υδραίοι μεγαλοκαραβοκύρηδες στασιαστές. Απέναντί τους, ο φτωχός μπουρλοτιέρης Κωνσταντίνος Κανάρης, πιστός στον Κυβερνήτη, που προσπάθησε μέχρι τέλους να σώσει ό,τι σωζόταν.

Η σύγκρουση κορυφώθηκε. Ρώσικα πλοία υπό τον Ρίκορντ, κυβερνητικός στρατός με τον Καλλέργη και τον Νικηταρά, αποκλεισμοί, λιποταξίες, κανονιοβολισμοί. Και τότε, όταν η ήττα των στασιαστών διαγραφόταν, επελέγη η ύστατη πράξη ύβρεως η αυτοκαταστροφή.

Την 1η Αυγούστου, ο Μιαούλης, ο Σαχτούρης και ο Σαχίνης εγκατέλειψαν τη ναυαρχίδα. Λίγες ώρες μετά, η «Ελλάς» τινάχτηκε στον αέρα. Το ίδιο και η «Ύδρα». Το ελληνικό κράτος έχασε μέσα σε δευτερόλεπτα ό,τι δεν είχε καταφέρει να χάσει σε οκτώ χρόνια.

Από εκείνη τη μέρα, τίποτα δεν μπορούσε να αναστραφεί. Ο Καποδίστριας, αντιλαμβανόμενος την απομόνωσή του, εξήγγειλε Εθνοσυνέλευση. Ήταν αργά. Οι δυνάμεις που ανέχθηκαν, αν δεν ενθάρρυναν, τη διάλυση του στόλου, δεν θα επέτρεπαν την πολιτική, και όπως αποδείχθηκε, και φυσική του επιβίωση.

Λιγότερο από δύο μήνες μετά, στις 27 Σεπτεμβρίου 1831, έξω από τον Άγιο Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, οι Κωνσταντίνος και Γεώργιος Μαυρομιχάλης ολοκλήρωσαν αυτό, που είχε προαναγγελθεί στον Πόρο. Η δολοφονία δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Ήταν η τελευταία πράξη μιας προαναγγελθείσας τραγωδίας.

Το αίμα του Ιωάννη Καποδίστρια έπεσε στα σκαλιά της εκκλησίας όπως πέφτει το αίμα του τραγικού ήρωα όχι επειδή ήταν αδύναμος, αλλά επειδή τόλμησε να προηγηθεί. Η Ελλάδα τον σκότωσε επειδή δεν άντεξε το κράτος πριν μάθει να το αγαπά. Και αυτή η ύβρις, από τη φωτιά της «Ελλάς» ως το αίμα του Ναυπλίου, βαραίνει ακόμη την ιστορία της.

Για τη συνέχεια εδώ:

https://averoph.wordpress.com/2026/02/24/%cf%81%ce%ad%ce%ba%ce%b2%ce%b9%ce%b5%ce%bc-%ce%b3%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%bf%ce%bd-%ce%b9%cf%89%ce%ac%ce%bd%ce%bd%ce%b7-%ce%ba%ce%b1%cf%80%ce%bf%ce%b4%ce%af%cf%83%cf%84%cf%81%ce%b9%ce%b1-%ce%b1%cf%80/