Φανή Μαλλούχου – Tufano: Το σοκ που προκάλεσαν τα Γλυπτά του Παρθενώνα στην Αγγλία

Ο πίνακας «Επίτροποι στην Προσωρινή Αίθουσα Έλγιν» (1819) του Άρτσιμπαλντ Άρτσερ, που απεικονίζει τα Γλυπτά στο Βρετανικό Μουσείο, περιτριγυρισμένα από το προσωπικό του μουσείου, έναν επίτροπο και επισκέπτες

Γράφει η Μαρία Θερμού

Βαθιά γνώστης της Ακρόπολης και των μνημείων της, της ιστορίας τους και της διάσωσής τους στο χρόνο η διακεκριμένη επιστήμονας, ομ. καθηγήτρια της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πολυτεχνείου Κρήτης, εξειδικευμένη στην αναστήλωση μνημείων μιλά για τις εντυπώσεις που προκάλεσαν τα γλυπτά του Παρθενώνα με την άφιξή τους στο Λονδίνο και τον αιφνιδιασμό των ευρωπαίων καλλιτεχνών, εμπειρογνωμόνων και συλλεκτών στη θέασή τους.

Ο τόπος, ο χρόνος, οι πρωταγωνιστές

Το δυσπρόσιτο μνημείο

Τα πρώτα σχέδια

Εξιδανίκευση και νεοκλασικισμός

Η ανατροπή

Πολέμιοι και υποστηρικτές

Η «επισκευή» των Γλυπτών

Οι επικριτές του Έλγιν και ο Μπάυρον

Αμφισβήτηση νομιμότητας

Ανεπιτυχείς διαπραγματεύσεις

Η Ειδική Επιτροπή

Η ώρα της κρίσης

Είναι υπερεκτιμημένα. Δεν είναι ελληνικά αλλά ρωμαϊκά (μέγας ψόγος, που αμέσως υποβάθμιζε την αξία τους). Δεν τα έφτιαξε ο Φειδίας αλλά κάποιοι κατώτεροι τεχνίτες. Είναι σε θραύσματα (μήπως να «συμπληρωθούν» για να στολίσουν τις επαύλεις;). Και επιπλέον δεν ανταποκρίνονται στην «ευγενική απλότητα και το γαλήνιο μεγαλείο» της κλασικής τέχνης.

Μόνον θριαμβευτική δεν ήταν η άφιξη των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Αγγλία το 1806, πριν καν μάλιστα ανοιχθούν τα κιβώτια μεταφοράς τους αλλά πολύ περισσότερο με την πρώτη παρουσίασή τους στο σπίτι του λόρδου Έλγιν στο Παρκ Λέιν. Σφοδρή η επίθεση από «ειδήμονες», που αμφισβητούν τα πάντα. Τόσο τη χρονολόγηση όσο και η καλλιτεχνική ποιότητα των παρθενώνειων γλυπτών. Και αμέσως ξεσπά διαμάχη, που θα διαρκέσει για μία ολόκληρη δεκαετία ως την απόκτησή τους από το βρετανικό κράτος.

Συλλέκτες, αρχαιοδίφες, εκτιμητές αρχαίων έργων τέχνης, καλλιτέχνες θα πάρουν θέση και θα εκφράζουν με πάθος την άποψή τους, συχνά αντιμαχόμενοι ο ένας τον άλλον σε μια αντιπαράθεση, που σύντομα θα ξεπεράσει τα βρετανικά σύνορα με την ανάμιξη προσωπικοτήτων από την υπόλοιπη Ευρώπη. Τα κίνητρά τους όχι πάντα αθώα και ευγενή – δεν εμφορούνται όλοι από υψηλά καλλιτεχνικά αισθήματα- καθώς αυτά τα γλυπτά έρχονται, όχι μόνον να ανατρέψουν πεποιθήσεις αλλά και να μειώσουν την αξία ολόκληρων συλλογών που είχαν από χρόνια συγκροτηθεί με υστεροελληνιστική γλυπτική και αντίγραφα.

Από την άλλη, και ο ίδιος ο Έλγιν δεν μένει στο απυρόβλητο, κάθε άλλο, κατηγορούμενος για την βίαιη απόσπαση των αρχιτεκτονικών γλυπτών του Παρθενώνα.

Ο τόπος, ο χρόνος, οι πρωταγωνιστές

«Η εκ του σύνεγγυς θέαση των γλυπτών προκάλεσε στην καλύτερη περίπτωση αιφνιδιασμό, στη χειρότερη σοκ, καθώς δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ήταν η πρώτη φορά που το ευρωπαϊκό κοινό έβλεπε εκ του φυσικού, και μάλιστα από πολύ κοντά, γλυπτά της κλασικής αρχαιότητας, και μάλιστα τα κορυφαία του είδους τους», λέει η αρχαιολόγος Φανή Μαλλούχου-Tufano, ομ. καθηγήτρια της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πολυτεχνείου Κρήτης, εξειδικευμένη στην αναστήλωση μνημείων.

Η καθηγήτρια Φανή Μαλλούχου-Tufano στο βήμα του Μουσείου Ακρόπολης

Και επιπλέον όμως, βαθιά γνώστης της Ακρόπολης και των μνημείων της, της ιστορίας τους και της διάσωσής τους μέσα στο χρόνο. Μέσα από την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα διάλεξή της στο Μουσείο Ακρόπολης σε διοργάνωση της Ένωσης Φίλων Ακροπόλεως μας προσέφερε έτσι, μία εμπεριστατωμένη εξιστόρηση της «υποδοχής» των παρθενώνειων γλυπτών στο Λονδίνο με στοιχεία άγνωστα για το ευρύ κοινό. Και παράλληλα μια σφαιρική προσέγγιση του τόπου, του χρόνου και των πρωταγωνιστών της ιστορίας.

Αλλά πραγματικά συναρπαστική και η συζήτηση μαζί της, καθώς η κυρία Μαλλούχου – Tufano εντοπίζει και αναπτύσσει όλες τις πτυχές της ιστορίας, που εκείνα τα πρώτα χρόνια της ξενιτιάς των Γλυπτών έμελλαν να καθορίσουν το μέλλον τους. Όλα όσα θέλουμε να ξέρουμε γι΄αυτήν την σκοτεινή εποχή, όσα διαδραματίσθηκαν και έγειραν την πλάστιγγα υπέρ της παραμονής τους στο Λονδίνο ανοίγοντας έτσι, τον κύκλο των προσπαθειών για την επιστροφή τους και την επανένωσή τους στην Αθήνα, που κρατά δύο αιώνες.

Το δυσπρόσιτο μνημείο

Κατ΄αρχάς το υπόβαθρο, όπως επισημαίνει στη συζήτησή μας. Η εικόνα δηλαδή ή μάλλον η ιδέα που υπήρχε στο συλλογικό ευρωπαϊκό φαντασιακό στο μεταίχμιο του 18ου προς τον 19ο αιώνα για τον Παρθενώνα και τα γλυπτά του: «Μη ξεχνάμε, ότι το μνημείο ήταν αποκλεισμένο στο Οθωμανικό φρούριο της Ακρόπολης και άρα δυσπρόσιτο, ένας βασικός λόγος που οι περιγραφές και οι απεικονίσεις του ήσαν περιορισμένες», όπως λέει.« Έπειτα ήταν και οι περιρρέουσες αντιλήψεις στους αρχαιόφιλους κύκλους της ηπειρωτικής Ευρώπη και της Αγγλίας ειδικότερα, σχετικά με την αρχαία ελληνική τέχνη και τα γλυπτά που θεωρούνταν ότι την αντιπροσώπευαν» (άλλο σοβαρό ζήτημα αυτό και με επιπτώσεις).

Τι ακριβώς όμως γνώριζαν οι Βρετανοί για τον Παρθενώνα; Όχι πολλά πράγματα και τα περισσότερα στρεβλά, σημειώνει η ίδια. Από την πρώτη απεικόνισή του, τον 15ο αιώνα από τον Κυριακό Αγκωνίτη και μετέπειτα, οι περιγραφές και οι εικόνες είναι μεν κατατοπιστικές, όχι όμως και βοηθητικές για την κατανόηση της τεχνοτροπίας του γλυπτικού του διακόσμου.

Για τη συνέχεια εδώ:

https://ellas2.wordpress.com/2026/02/27/%cf%86%ce%b1%ce%bd%ce%ae-%ce%bc%ce%b1%ce%bb%ce%bb%ce%bf%cf%8d%cf%87%ce%bf%cf%85-tufano-%cf%84%ce%bf-%cf%83%ce%bf%ce%ba-%cf%80%ce%bf%cf%85-%cf%80%cf%81%ce%bf%ce%ba%ce%ac%ce%bb%ce%b5%cf%83/#more-226729