Η κατάκτηση του μέτρου κατά τον 5ο π.Χ., αιώνα

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Οι εξελίξεις στην ανατολική μεσόγειο και συγκεκριμένα στην Ελλάδα ήταν συγκλονιστικές. Ο μυθικός κόσμος, που είχε αρχίσει να υποχωρεί στην αρχαϊκή εποχή, επέστρεψε νικηφόρος, μετά μάλιστα από τη μεγάλη εύνοια των Θεών κατά τους Περσικούς πολέμους, με αποτέλεσμα να αναθεωρηθεί η αρχαϊκή αντίληψη για τη σχέση μεταξύ ανθρώπων και θεών. Από την άλλη, δεν αγνοείται πλέον η συνείδηση του ατόμου, που ήταν η βασική κατάκτηση της αρχαϊκής σκέψης.

Η αρχαία Φιλοσοφία για την Τέχνη και τους καλλιτέχνες

«Ο Παις του Κριτίου» (περ. 480 π.Χ.)

Γράφει ο Γεράσιμος Γ. Γερολυμάτος

(ζωγράφος)

Τα ερωτήματα για την αιώνια αλήθεια του κόσμου και των όντων, είναι η ενασχόληση της φιλοσοφίας και των φιλοσόφων της κάθε εποχής. Και η κάθε εποχή δίνει τις δικές της απαντήσεις. Όταν θελήσει να μιλήσει κανείς για την τέχνη, θα πρέπει να αναφερθεί αναπόφευκτα και στη φιλοσοφία. Άλλωστε και η φιλοσοφία έκανε την τιμή στην τέχνη να ασχοληθεί σοβαρά μαζί της, επειδή η τέχνη ήταν βασικός φορέας και εκφραστής του θρησκευτικού αισθήματος και του αντικειμένου του «Λόγου περί θεών». Σχετικά με την τέχνη και την ανθρώπινη μορφή των θεών στα έργα της τέχνης, οι φιλόσοφοι εξέφρασαν διάφορες απόψεις, ανεξάρτητα από την πίστη τους στη θεϊκή αρχή, που οι περισσότερες κινούνταν προς την κατεύθυνση της απομυθοποίησης..

Σωκράτης, Πλάτων και Αριστοτέλης για την θρησκεία και τους θεούς

Σωκράτης

Το παρόν κείμενο αποτελεί συνέχεια του προηγούμενου, περί των Κοσμολογικών και Οντολογικών θεωριών των αρχαίων Ελλήνων, όπου εξετάστηκαν με τρόπο συνοπτικό οι ιδέες πολλών και σημαντικών φιλοσόφων, εκτός του Σωκράτη, του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Και αυτό, επειδή αυτοί οι τρεις σημαντικότατοι φιλόσοφοι θα εξεταστούν  εδώ χωριστά, λόγω και της σχέσης δασκάλου και μαθητή που είχαν μεταξύ τους.

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Οι Κοσμολογικές και Οντολογικές θεωρίες των Αρχαίων Ελλήνων

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Η φιλοσοφία στα πρώτα της βήματα επεδίωξε την ερμηνεία βασικών «θεολογικών» όρων, που έδιναν απαντήσεις στα μέχρι τότε αναπάντητα ερωτήματα του αρχαίου κόσμου. Άρχισε να κάνει λόγο για «τα πράγματα του ουρανού», για «τα πράγματα υπό κάτω της γης», για την «αρχή» από την οποία τα πάντα απέκτησαν την οντότητα τους. Πρεσβεύει ότι ο κόσμος είναι δυνατόν να κατανοηθεί ως ενότητα προερχόμενη από μια «αρχή». Ότι υπάρχει «γίγνεσθαι» που το χαρακτηρίζει η ύπαρξη αυστηρών νόμων και που δεν μπορεί να επηρεάσει ο άνθρωπος, η φύση και το υφιστάμενο σύμπαν τελικώς είναι κόσμος, «τάξη».

Η Φιλοσοφική αμφισβήτηση του Μύθου

Πλάτων

Του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Μέχρι τον 6^ο π.Χ αι., ο λόγος περί θεών, ήταν αποκλειστικώς προνόμιο των ποιητών. Μόνο όταν για πρώτη φορά αμφισβητήθηκε η αξιοπιστία των δημιουργών και των φορέων των μύθων, δηλαδή των ποιητών, απομυθοποιήθηκε η ίδια η μυθολογική θρησκευτική κοσμοθεωρία. Η αποκλειστική αυθεντία της στην κατοχή της απόλυτη αλήθειας περί του κόσμου και των θεών, τέθηκε υπό αμφισβήτηση και η ίδια, έπαψε να αποτελεί πλέον αδιάψευστο φορέα της γνώσης.

Η Θρησκεία και η Τέχνη στις αρχαίες κοινωνίες

 
Του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Είναι αναγκαίο να αναφερθούμε σε γενικές γραμμές στην θρησκευτική συνείδηση του απλού λαού, μέσα από τα ήθη και την καθημερινή λατρευτική πρακτική. Παράλληλα θα εξετάσουμε την θρησκευτική και κοινωνική διάσταση της τέχνης τους.

Πίσω από την αλληγορία του Μύθου και της καλλιτεχνικής μορφής

Του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Αν κάτι είναι αληθινό στα όνειρα που βλέπουμε, αυτό είναι οι βαθύτερες ανάγκες μας που προβάλλονται μέσα από τις μορφές τους. Έτσι και η παραβολικότητα του μύθου έχει πλάσει τις μορφές της, σε σχέση πάντα με τις ιδιαίτερες συνθήκες ζωής και τις ανάγκες κάθε εποχής και κάθε λαού, με σκοπό να τις καταστήσει φορείς της αλήθειας του.

Τα Έπη και οι Μύθοι φορείς της θρησκευτικής αντίληψης των λαών

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Έπη[1] συναντούμε σε πολλούς λαούς της πρώιμης αρχαιότητας, σε μια εποχή που δεν είχαν αναπτυχθεί ακόμη οι έννοιες της ιστορίας ή της θεολογίας. Το φυσικό έπος για να έχει τον αληθινό του χαρακτήρα, χρειάζεται απαραίτητα τέσσερεις συντελεστές: την εποχή, το περιβάλλον, τα γεγονότα και αυτό που έχει άμεση σχέση με την ύπαρξη του θείου, δηλ. τους ήρωες.

Ο Γραπτός Λόγος

Ο Δίσκος της Φαιστού-Γραμμική Α΄

Του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Η Τέχνη, αν το σκεφτεί κανείς ευρύτερα, δεν είναι, παρά ένας ακόμα τρόπος για να ονομαστεί ή για να προσδιοριστεί κάτι, ένα μέσο γνώσης και η πρώτη μορφή γραπτού λόγου. Ένα ζωγραφισμένο γεράκι π.χ., φέρνει αμέσως στον νου το οικείο όνομα του πτηνού αυτού που έχει αποθηκευτεί στη μνήμη με τις ιδιότητες που γνωρίζουμε ότι το χαρακτηρίζουν (διανοητική εμπειρία), όπως και η λέξη γεράκι, όταν ακουστεί, ανασύρει από τη μνήμη την αποθηκευμένη εικόνα-σχήμα του πτηνού (οπτική εμπειρία). 

Το Ιερό περιεχόμενο των Τεχνών

Του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Ο καλύτερος τρόπος για να προσεγγίσει κανείς την τέχνη είναι πάντα και ο πιο απλός. Αρκεί να αφήσει τα ίδια τα έργα της τέχνης να του αποκαλύψουν τις φανερές και τις κρυφές τους αλήθειες.

Η ιερότητα της τέχνης

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Για να κατανοήσουμε τη σκέψη και την θρησκεία των ανθρώπων της νεολιθικής περιόδου και της εποχής του χαλκού, θα πρέπει να εξετάσουμε την τέχνη και την έκφραση του θρησκευτικού τους συναισθήματος. Η τέχνη της εποχής εκείνης είχε διαφορετικούς λόγους ύπαρξης, από ότι η σύγχρονη σε εμάς τέχνη. Αν και ορισμένα της στοιχεία παραμένουν ενεργά και σήμερα ακόμα, συνδεόταν περισσότερο με τη μαγική και θρησκευτική τελετουργία της προϊστορικής τέχνης προς την οποία ήταν, βεβαίως, πλησιέστερη χρονικά.

Ο Θεϊκός Ανθρωπομορφισμός

Του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

1.7  Ο Θεϊκός Ανθρωπομορφισμός: Από την Παλαιολιθική εποχή η ύπαρξη του θείου εννοήθηκε με δύο διαφορετικούς τρόπους αντίληψης και αποδόθηκε με δύο μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης οι οποίες είτε εναλλάσονταν είτε συνυπήρχαν, η φετιχιστική και η ανθρωπόμορφη. Τα ανθρωπόμορφα, λεγόμενα «ειδώλια της Αφροδίτης», είναι από τα αρχαιότερα του είδους.

Υπήρξε κάποτε μια κοινή θρησκευτική αρτηρία;

Ελευσίνιο ιερό

Η καταγωγή των Ελευσινίων Μυστηρίων και η σχέση της Ελλάδας με την Ανατολή.

του ζωγράφου

Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Οι προηγούμενες διαπιστώσεις, δημιουργούν εύλογα αυτό το πραγματικά ενδιαφέρον ερώτημα που θα πρέπει να εξεταστεί. Οι ομοιότητες που εμφανίζουν τα διάφορα θρησκευτικά συστήματα, οδηγούν στην λογική υπόθεση, πως όλες οι θρησκείες αναφέρονται στις ίδιες πρωταρχικές αλήθειες και σε ένα κοινό κέντρο προέλευσης, το οποίο με το πέρασμα των αιώνων και με τις ποικίλες τροποποιήσεις των ιδεών κατά την περίοδο της μεταφοράς τους, χάθηκε στην αχλύ του χρόνου.

Κοινά στοιχεία Θρησκειών και Πολιτισμών

 

Τριμούρτι

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Την θεωρία μιας κοινής αρχικής θρησκείας, υποστηρίζουν πολλά στοιχεία από την συγκριτική έρευνα των θρησκειών και από την εννοιολογική και ετυμολογική συνάφεια πολλών λέξεων και ονομάτων σε διαφορετικές γλώσσες. Η παράθεση επιπλέον στοιχείων ενισχύει ακόμη περισσότερο την θεωρία αυτή και πρώτα από όλα η διαπίστωση, πως δεν υπάρχει ούτε ένας λαός σε ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία, που να μην είχε κάποια θρησκευτική πεποίθηση.

Η Ηλιακή Θρησκεία

Φαέθων

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Ο Ήλιος λατρεύτηκε από όλους σχεδόν τους αρχαίους λαούς ως το κυριότερο και το πιο ουσιαστικό φυσικό πρότυπο της φυσιολατρείας. Συνήθως συνοδευόταν από την λατρεία της Σελήνης και απεικονίζεται με ανθρώπινη μορφή ως άνδρας, του οποίου γυναίκα ή αδελφή είναι η Σελήνη. Τα ονόματα των Θεών Σουρύα, Βράχμα, Βάαλ, Ώρος, Απόλλων, Ωρομάσδης, Ζωροάστρης, Ρα, Κετσαλκοάτλ[1], Ουϊτσιλοπόχτλι, Μίθρας, Οντίν και Βόταν συνδέονται άμεσα με αυτόν ή έμμεσα με την ιδιότητα του φωτός. Στην αρχαία Ελλάδα ηλιακός θεός είναι ο Ήλιος, γιος των Τιτάνων Υπερίονα και Θείας και είναι προγενέστερος του Ολυμπιακού Δωδεκάθεου. Η νεότερη εκδοχή του είναι, όπως αναφέρεται από τον Ευριπίδη ο Απόλλων, που για αυτό ονομάζεται Φοίβος, ενώ η αδελφή του η Άρτεμις, είναι θεά της Σελήνης.

Ο Πολυθεϊσμός και ο Μονοθεϊσμός

ο φαραώ Ακενατών με την οικογένεια του κάτω από τον θεό-Ήλιο

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Ο Μονοθεϊσμός ενυπήρχε στον Πολυθεϊσμό πίσω από τις τροποποιημένες αναλυτικές μορφές των ιδιοτήτων του Υπέρτατου Όντος. Ο Ήλιος π.χ, ως υπέρτατος θεός αποτέλεσε ίσως το σημαντικότερο σύμβολο του μονοθεϊσμού. Ο Ρώσος λόγιος Sergei Ouvaroff[1] στις σημειώσεις του βιβλίου του, γράφει σχετικά με τους διαφορετικούς τρόπους που ερμηνεύουν το ίδιο μυθολογικό σύστημα, πως σχεδόν πάντα προέρχονται από τις αλλαγές τις οποίες υπέστησαν τα σύμβολα.

Β΄ Μέρος: ΑΡΧΑΙΟΣ ΚΟΣΜΟΣ: Οι Θρησκείες και οι Τέχνες της Αυτοσυνειδησίας. (Η διαλεκτική των φυσικών προτύπων και της λογικής)

του Γεράσιμου Γερολυμάτου

1.1. Ανιμιστική Θρησκεία: Εξελικτικά βρισκόμαστε ήδη στο δεύτερο στάδιο της αυτοσυνειδησίας, όπου θα εξετάσουμε και την εσωτερική εξέλιξη των πρώτων θρησκευτικών μορφών.

Για την Αλήθεια...

G. De Chirico: «Οι ανησυχητικές Μούσες» 1916

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Οι δυο κόσμοι της φαντασίας και της πραγματικότητας, διεισδύουν ο ένας μέσα στον άλλο, δημιουργώντας μια αξεχώριστη μαγική πίστη στη ζωή των προϊστορικών ανθρώπων. Όμως προκύπτει ένα νέο ερώτημα, πιο επιτακτικό αυτή τη φορά, σχετικά με την αλήθεια της πίστης αυτής. Αν η πίστη των πρωτόγονων, που ήταν για εκείνους μια αναμφισβήτητη αλήθεια, αποδείχθηκε μετά από χιλιετίες πλάνη, ποιος μπορεί να εγγυηθεί με βεβαιότητα ότι και οι δικές μας αλήθειες δε θα αποδειχθούν στο μέλλον επίσης πλάνες;

Η κοινωνικότητα στην προϊστορική Θρησκεία και Τέχνη

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Εκείνη την εποχή η φυλή ήταν σαν μια μεγάλη οικογένεια με δεσμούς αίματος. Θα υπήρχε κάποιος αρχηγός που θα ήταν ο τολμηρότερος κυνηγός, αλλά δεν υπήρχε κανένα κυβερνητικό σύστημα. Οι γυναίκες φρόντιζαν τα παιδιά που ήταν δεμένα περισσότερο μ΄αυτές παρά με τον πατέρα, του οποίου η θέση ήταν με τους κυνηγούς. Ο καταμερισμός αυτός ήταν τόσο συχνός, ώστε επικράτησε η συνήθεια στις φυλές να υπολογίζουν την καταγωγή από την πλευρά της μητέρας.

Θρησκευτικό συναίσθημα και τέχνη

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Τόσο η θρησκεία όσο και η τέχνη, δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως στατικές και αμετάβλητες έννοιες. Το αμετάβλητο ισχύει μόνο ως προς τη διαχρονικότητα της ιδέας τους κι όχι σε ό,τι αφορά το περιεχόμενο και τη μορφή τους. Γιατί κάθε νέο βήμα στην ανάπτυξη του θρησκευτικού συναισθήματος και της αισθητικής αντίληψης, ανανεώνει κάθε φορά και το πνευματικό τους περιεχόμενο και κάθε αλλαγή του περιεχομένου προκαλεί κατ΄ανάγκη και την αλλαγή της μορφής.