Ο ζωγράφος και Ιερομόναχος Ιωαννίκιος, (14ος-15ος αι.)

Για τον ζωγράφο και Ιερομόναχο Ιωαννίκιο, που εργάστηκε και ίσως ασκήτευσε ανάμεσα στον 13^ο και 14^ο αιώνα στις Πρέσπες, δεν υπάρχουν επαρκή βιογραφικά στοιχεία, ώστε να ανασυντεθεί η προσωπική του εικόνα. Μόνο μια επιγραφή στον ασκητηριακό ναό της Παναγίας της Ελεούσας στις Πρέσπες και μια σειρά από τοιχογραφίες μας κάνουν γνωστό το πέρασμα του.

Ο Βυζαντινός-Θεσσαλονικεύς ζωγράφος Γεώργιος Καλλιέργης, (13ος-14ος αιώνας)

Η Κοίμηση της Θεοτόκου, 1315, (Ναός Χριστού Βέροιας)

Ο ζωγράφος Γεώργιος Καλλιέργης, ήταν ένας από τους καλύτερους αντιπροσώπους της Παλαιολόγειας Αναγέννησης στη ζωγραφική. Το έργο του φέρει τη σφραγίδα της ισχυρής ατομικότητας του δημιουργού του. Ο ιδεαλισμός του και η αδιαφορία του για την εξωτερική μίμηση των πραγμάτων τον οδήγησαν στο εσωτερικό κοίταγμα της ανθρώπινης ψυχής. Η απουσία κραυγαλέας κίνησης στα σώματα εμφανίζει ένα έργο ισορροπημένο, ήρεμο και αρμονικό.

Ο ιδιοφυής μεσαιωνικός ζωγράφος Θεοφάνης ο Έλληνας, (1330-1410)

Παντοκράτορ, 1378 (Ι Ν Μεταμορφώσεως Νοβγκορόντ)

Ο Θεοφάνης ο Έλληνας, είναι από τους μεγάλους ιδιοφυείς καλλιτέχνες του Μεσαίωνα. Δούλεψε πολύ στο Βυζάντιο μα δε μας σώζεται η δουλειά του από κει. Όλα όσα ξέρουμε για κείνον και για τη δουλειά του, προέρχονται και μόνον από τη Ρωσία, στην οποία πέρασε σίγουρα πάνω από 30 χρόνια.

Ο σπουδαίος αγιογράφος Ιωάννης Παγωμένος (14ος αιώνας)

στην Κάντανο της Δυτικής Κρήτης

επιμέλεια Γερ. Γ. Γερολυμάτος

Ο Ιωάννης Παγωμένος ή (Τάχας), είναι ένας από τους πολύ σημαντικούς ζωγράφους της Ενετοκρατούμενης δυτικής Κρήτης και της Παλαιολόγειας περιόδου. Είναι ένας ελάχιστα προβεβλημένος καλλιτέχνης και είχα την ευκαιρία να τον γνωρίσω μέσω του ψυχιάτρου και φίλου Αντώνη Χατζάκη, ο οποίος είχε την ευγενή καλοσύνη να μου αποστείλει πολλές ενδιαφέρουσες πληροφορίες και εικονογραφικό υλικό από την εργασία του αγιογράφου*, προκειμένου να καταστεί δυνατή η δημιουργία της παρούσας εμπεριστατωμένης παρουσίασης. Σημειώνω δε, ότι οι πληροφορίες στο διαδίκτυο σχετικά με τον Ι. Παγωμένο είναι τόσο λίγες, έτσι ώστε η αναφορά αυτή στο ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΗΣ Ο ΛΟΓΟΣ, να αποτελεί ένα πραγματικό μνημόσυνο στο όνομα και στο έργο αυτού του σπουδαίου Έλληνα καλλιτέχνη του 14^ου αιώνα, που δυστυχώς έχει περιπέσει στην αφάνεια.

Οι Θεσσαλονικείς ζωγράφοι Μιχαήλ και Ευτύχιος Αστραπάς, (13ος-14ος αιώνας)

Η Ψηλάφιση του Θωμά, 1295 - 1317,

από τον ναό της Περιβλέπτου, Αχρίδα

Αχρίδα-Άγιος Κλήμης

Ο ναός του Αγίου Κλήμεντα στην Αχρίδα ιδρύθηκε το 1294/5 από το  βυζαντινό αξιωματούχο και γαμπρό του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β' Παλαιολόγου, Πρόγονο Σγουρό και αφιερώθηκε αρχικά στην Παναγία Περίβλεπτο. Οι τοιχογραφίες είναι έργο δύο ζωγράφων από τη Θεσσαλονίκη, του Ευτύχιου και Μιχαήλ Αστραπά, οι οποίοι σημείωσαν τις υπογραφές και τα μονογράμματά τους σε διάφορα σημεία της τοιχογράφησης. 

Εμμανουήλ Πανσέληνος, o μέγας διδάσκαλος της βυζαντινής ζωγραφικής στο Άγιον Όρος

Ο Άγιος: «Θεόδωρος ο Στρατηλάτης»  . 

Γράφει ο Γεράσιμος Γερολυμάτος    

Η Βυζαντινή ζωγραφική αποτελεί μνημειώδες κεφάλαιο της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Με μια τεράστια εξάπλωση που αρχίζει από το βιβλικό όρος Σινά, διατρέχει την Μ.Ασία και τον κυρίως ελλαδικό χώρο, περνάει από την νότιο-βορειοανατολική Ιταλία και τις σλαβικές χώρες της βαλκανικής χερσονήσου, για να φτάσει μέχρι τις αχανείς περιοχές της Ρωσίας, η βυζαντινή ζωγραφική προσλαμβάνει διαστάσεις οικουμενικές.

     

 Άγιον Όρος, Καρυές, Πρωτάτο. Μέρη που συνδέονται άμεσα με τον μεγάλο ζωγράφο Εμμανουήλ Πανσέληνο, το όνομα του οποίου μεσουρανεί στο πάνθεον των βυζαντινών καλλιτεχνών. Τα  βιογραφικά του στοιχεία χάνονται  μέσα  στο χρόνο και στους λαβύρινθους των εικασιών και της παράδοσης. Αυτό αποτέλεσε και την αιτία ώστε να περιβληθεί το όνομα του ζωγράφου με την αύρα ενός μυστηριώδους μύθου. Όμως οι εξαίσιες για την ζωγραφική τους αξία τοιχογραφίες, που διακοσμούν το εσωτερικό του Πρωτάτου στις Καρυές, του αρχαιότερου και πιο σημαντικού ναού του Άθω, παραμένουν αδιάψευστα τεκμήρια της καλλιτεχνικής του δράσης.