Η αρχαία Φιλοσοφία για την Τέχνη και τους καλλιτέχνες

«Ο Παις του Κριτίου» (περ. 480 π.Χ.)

Γράφει ο Γεράσιμος Γ. Γερολυμάτος

(ζωγράφος)

Τα ερωτήματα για την αιώνια αλήθεια του κόσμου και των όντων, είναι η ενασχόληση της φιλοσοφίας και των φιλοσόφων της κάθε εποχής. Και η κάθε εποχή δίνει τις δικές της απαντήσεις. Όταν θελήσει να μιλήσει κανείς για την τέχνη, θα πρέπει να αναφερθεί αναπόφευκτα και στη φιλοσοφία. Άλλωστε και η φιλοσοφία έκανε την τιμή στην τέχνη να ασχοληθεί σοβαρά μαζί της, επειδή η τέχνη ήταν βασικός φορέας και εκφραστής του θρησκευτικού αισθήματος και του αντικειμένου του «Λόγου περί θεών». Σχετικά με την τέχνη και την ανθρώπινη μορφή των θεών στα έργα της τέχνης, οι φιλόσοφοι εξέφρασαν διάφορες απόψεις, ανεξάρτητα από την πίστη τους στη θεϊκή αρχή, που οι περισσότερες κινούνταν προς την κατεύθυνση της απομυθοποίησης..

Σωκράτης, Πλάτων και Αριστοτέλης για την θρησκεία και τους θεούς

Σωκράτης

Το παρόν κείμενο αποτελεί συνέχεια του προηγούμενου, περί των Κοσμολογικών και Οντολογικών θεωριών των αρχαίων Ελλήνων, όπου εξετάστηκαν με τρόπο συνοπτικό οι ιδέες πολλών και σημαντικών φιλοσόφων, εκτός του Σωκράτη, του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Και αυτό, επειδή αυτοί οι τρεις σημαντικότατοι φιλόσοφοι θα εξεταστούν  εδώ χωριστά, λόγω και της σχέσης δασκάλου και μαθητή που είχαν μεταξύ τους.

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Οι Κοσμολογικές και Οντολογικές θεωρίες των Αρχαίων Ελλήνων

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Η φιλοσοφία στα πρώτα της βήματα επεδίωξε την ερμηνεία βασικών «θεολογικών» όρων, που έδιναν απαντήσεις στα μέχρι τότε αναπάντητα ερωτήματα του αρχαίου κόσμου. Άρχισε να κάνει λόγο για «τα πράγματα του ουρανού», για «τα πράγματα υπό κάτω της γης», για την «αρχή» από την οποία τα πάντα απέκτησαν την οντότητα τους. Πρεσβεύει ότι ο κόσμος είναι δυνατόν να κατανοηθεί ως ενότητα προερχόμενη από μια «αρχή». Ότι υπάρχει «γίγνεσθαι» που το χαρακτηρίζει η ύπαρξη αυστηρών νόμων και που δεν μπορεί να επηρεάσει ο άνθρωπος, η φύση και το υφιστάμενο σύμπαν τελικώς είναι κόσμος, «τάξη».

Η Φιλοσοφική αμφισβήτηση του Μύθου

Πλάτων

Του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

Μέχρι τον 6^ο π.Χ αι., ο λόγος περί θεών, ήταν αποκλειστικώς προνόμιο των ποιητών. Μόνο όταν για πρώτη φορά αμφισβητήθηκε η αξιοπιστία των δημιουργών και των φορέων των μύθων, δηλαδή των ποιητών, απομυθοποιήθηκε η ίδια η μυθολογική θρησκευτική κοσμοθεωρία. Η αποκλειστική αυθεντία της στην κατοχή της απόλυτη αλήθειας περί του κόσμου και των θεών, τέθηκε υπό αμφισβήτηση και η ίδια, έπαψε να αποτελεί πλέον αδιάψευστο φορέα της γνώσης.

Απαγορεύεται ο Πλάτωνας: Θύελλα για τη λογοκρισία στη διδασκαλία φιλοσοφίας

Πώς μπορεί ένας καθηγητής πανεπιστημίου να διδάξει στους φοιτητές του το μάθημα της Φιλοσοφίας χωρίς να συμπεριλάβει στην ύλη του τον Πλάτωνα;

Πλάτων: Πως παράγεται ο φαύλος πολιτικός;

 

Πλάτων

427-347 π.Χ.

Αληθινός φιλόσοφος και φαύλος πολιτικός

§1

Ι. Είναι κοινός τόπος πως η φιλοσοφική έγνοια της πολιτικής σκέψης του Πλάτωνα δεν παύει να περιστρέφεται γύρω από τον αληθινό φιλόσοφο, τον οποίο διαχωρίζει ρητά από τους κίβδηλους περιφερόμενους «φιλοσόφους»

Ο ΑΛΚΜΑΝ

 Ο ΑΛΚΜΑΝΑΣ Ο ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗΣ ΔΙΑΝΟΙΑΣ ΣΠΑΡΤΙΑΤΗΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΟΣ  ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΑΠΛΩΣ ΕΝΑΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

Ο Αλκμάνας και τι αναφέρει ο περιηγητής Παυσανίας για το μνημείο του αρχαίου αυτού Έλληνα ποιητή, που πολλοί πιστεύουν ότι ήταν ο Στίβεν Χόκινγκ της αρχαιότητας!..

Η εξέλιξη της Συνείδησης και η γέννηση του θρησκευτικού συναισθήματος

του Γεράσιμου Γ. Γερολυμάτου

2.8. Η αφύπνιση της ατομικότητας:

Ο πρώιμος άνθρωπος, εξαιτίας της συνεχούς ενασχόλησης με τα εργαλεία του και την ομαδική συνεργασία στο κυνήγι, μπόρεσε να κάνει ένα σημαντικό διανοητικό βήμα. Απέκτησε σταδιακά τη διάκριση να συγκρίνει πράγματα, τρόπους και μορφές, την ικανότητα να ταξινομεί και να ιεραρχεί τα δεδομένα της πραγματικότητάς του. Άρχισε επίσης να αξιοποιεί τα συμπεράσματα από την εμπειρική του γνώση, υπό τη μορφή μεθόδων και τεχνικών, που ήταν προσαρμοσμένες στα δεδομένα της φυσικής πραγματικότητας με αποκλειστικό σκοπό την επιβίωση.

Πλάτωνας vs Αριστοτέλης: Οι διαφορές στη φιλοσοφία τους

Εξερευνώντας τις φιλοσοφίες του Πλάτωνος και του Αριστοτέλη: Ένα ταξίδι στην αρχαία σοφία

Όταν ο Σωκράτης διάβασε τον Ηράκλειτο

Ο Ηράκλειτος

Λένε ότι όταν ο Ευριπίδης έδωσε σ’ αυτόν [στον Σωκράτη] το σύγγραμμα του Ηράκλειτου τον ρώτησε «πώς σου φάνηκε;» και εκείνος απάντησε: «Όσα κατάλαβα μου φάνηκαν εξαιρετικά (γενναῖα)· το ίδιο νομίζω και όσα δεν κατάλαβα· χρειάζεται όμως ένας Δήλιος κολυμβητής.»

Διογένης Λαέρτιος, Βίοι φιλοσόφων 2.22

Ο αρχαίος Έλληνας ποιητής Αλκμάν (7ος π.Χ αιώνας-Σπάρτη)

Ο ΑΛΚΜΑΝΑΣ Ο ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗΣ ΔΙΑΝΟΙΑΣ ΣΠΑΡΤΙΑΤΗΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΟΣ  ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΕΝΑΣ ΑΠΛΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

ΟΑλκμάνας και τι αναφέρει ο περιηγητής Παυσανίας για το μνημείο του αρχαίου αυτού Έλληνα ποιητή, που πολλοί πιστεύουν ότι ήταν ο Στίβεν Χόκινγκ της αρχαιότητας!..

«Πέρα από την επιστήμη και την θρησκεία»: εξετάζοντας και ξεπερνώντας ένα παλιό δίπολο

Γιώργος Δρίτσας,

Επιστήμη, ηθική και μαγεία βρίσκονται σε στενή σχέση με την θρησκεία, επειδή διαπραγματεύονται ζητήματα θρησκευτικής σημασίας – όπως η άγνοια, η αδικία και η οδύνη.

J.M.Yinger[i]

Χωροθέτηση του Πλατωνικού διαλόγου Φαίδρος στον ποταμό Ιλισσό στην Αθήνα

Τοπογραφική ανάλυση του Πλατωνικού διαλόγου "Φαίδρος" ή "περί έρωτος", μεταξύ του Σωκράτη και του νεαρού Φαίδρου, στις όχθες του Ιλισσού.

Ο Κόσμος του Ηράκλειτου

ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΣ ΤΙΤΛΟΣ : Ο Κόσμος του Ηράκλειτου και του Penrose στον Αιώνα μας

Της Δρος Έλσας Νικολαΐδου

Το πώς δημιουργήθηκε ο κόσμος είναι από τα αρχέγονα ερωτήματα του ανθρώπου. Στην αρχή επιχείρησε να το απαντήσει με μύθους, αλλά η εξήγηση δεν ήταν επαρκής. Οι Προσωκρατικοί φιλόσοφοι πραγματοποίησαν πρώτοι το πέρασμα από τον μύθο στον λόγο, επιχειρώντας να ερμηνεύσουν λογικά τις φυσικές διεργασίες. H εξήγηση του κόσμου δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από τα ενδιαφέροντά τους.

Evandro Agazzi – Το πρόβλημα της ζωής

Μετάφραση και προλογισμός: Γιώργος Κουτσαντώνης

Ο Ιταλός φιλόσοφος Evandro Agazzi, στους περισσότερους άγνωστος στην Ελλάδα[1], θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους, εν ζωή, φιλοσόφους της επιστήμης. Ο 85χρονος αποτελεί φωτεινό παράδειγμα του τεράστιου έργου που μπορεί και συνεχίζει να παράγει ένας ανήσυχος, πολύπλευρος και μεθοδικός νους.[2] Ένας κλασικός φιλόσοφος που έχει σπουδάσει -πέρα από φιλοσοφία και λογική- φυσική, μαθηματικά και μουσική, ενώ έχει διδάξει σε μεγάλα πανεπιστήμια ανά τον κόσμο, είναι βέβαιο ότι με το έργο του, θα μπορούσε να εμπλουτίσει και την εγχώρια σκέψη.

Οικο-χιλιασμός και αντιναταλισμός – Το πνεύμα του ορθολογισμού

Απόσπασμα από: «Οικο-χιλιασμός και αντιναταλισμός»

Συνδιαμόρφωση κειμένου: Σοφία Ζήση, Μιχάλης Θεοδοσιάδης, Γιώργος Κουτσαντώνης

Η αιώνια μάχη ανάμεσα στην αισιοδοξία και τον πεσσιμισμό, στα λόγια του Νοτιοαφρικάνου, κερδίζεται εύκολα και κατά κράτος από την επέλαση της απαισιοδοξίας.

Η διαχρονική αξία του Σωκράτη στη φιλοσοφική σκέψη

Μαρία Σκαμπαρδώνη

Ο Σωκράτης θεωρείται το ανώτερο δείγμα ηθικής προσωπικότητας όλων των εποχών. Είναι εκείνος ο φιλόσοφος όπου σύμφωνα με τον Κικέρωνα, κατέβασε τη φιλοσοφία από τη γη στους ανθρώπους. Είναι ο φιλόσοφος εκείνος που καταπιάστηκε πρώτος με τα σπουδαία ηθικά διλήμματα και τη διαμόρφωση της πνευματικής υπόστασης του ανθρώπου, όταν όλοι οι στοχαστές πριν από εκείνον ασχολούνται με την προέλευση του κόσμου και τη διερεύνηση των φυσικών φαινομένων.

Η διδασκαλία του Σωκράτη και η στροφή στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου

Aντώνη Mακρυδημήτρη

καθηγητή Πανεπιστημίου Aθηνών

Στην ιστορία της φιλοσοφίας τα ζητήματα της ηθικής δεν ήταν μεταξύ εκείνων που προηγήθηκαν στη συστηματική διερεύνηση και στον στοχασμό. Aντίθετα, το ενδιαφέρον για τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου ακολούθησε τη μέριμνα για τη φύση και το εξωτερικό περιβάλλον της ανθρώπινης συμπεριφοράς. H φύση, επομένως, προηγήθηκε της ηθικής στην πορεία του φιλοσοφικού στοχασμού και της ενατένισης.

Ο Σωκράτης και η οικογένεια του

Ο Σωκράτης ήταν παντρεμένος και είχε τρεις γιους. Αυτά είναι όλα, όσα μαθαίνουμε από την Απολογία (34d) και τον Φαίδωνα (60d) του Πλάτωνα, τίποτε περισσότερο. Το ότι ο Πλάτων δεν έλαβε σχεδόν καθόλου υπόψη του τις δεδομένες με αυτό το γεγονός σκηνικές δυνατότητες και τα συναφή πραγματολογικά προβλήματα ανήκει στις ιδιορρυθμίες της ποιητικής του κατασκευής.

Ομοφυλοφιλία και παραδοσιακή ηθική: οι θέσεις των φιλοσόφων

(Jacques-Louis David (1748–1825), Patroclus, 1780. Oil on canvas, 122 x 170 cm).

Κατερίνα Χατζοπούλου

Η στάση των φιλοσόφων προς την ομοφυλοφιλία δεν είναι ενιαία. Οι Πυθαγόρειοι και οι Κυνικοί (βλ. Διογένης Κυνικός)1 φαίνεται να είναι κατά της ομοφυλοφιλίας. Ειδικότερα οι Πυθαγόρειοι έχουμε πληροφορίες ότι απέρριπταν κάθε είδος άγονης σεξουαλικότητας και υποστήριζαν τη συνεύρεση ακόμη και μεταξύ αντρών και γυναικών μόνο με στόχο την τεκνοποίηση.2