ΠΡΟΣΩΠΑ

ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΤΥΜΒΟΥ ΑΜΦΙΠΟΛΗΣ ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΓΕΡ. ΓΕΡΟΛΥΜΑΤΟΥ ΑΡΘΡΑ-ΔΟΚΙΜΙΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΓΛΥΠΤΙΚΗ ΔΙΕΘΝΗ ΔΥΤΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΡΧΑΙΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ. ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 12ου ΑΙΩΝΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 14ου ΑΙΩΝΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 15ου ΑΙΩΝΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 16ου ΑΙΩΝΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 17ου ΑΙΩΝΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 18ου ΑΙΩΝΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 13ου ΑΙΩΝΑ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 14ου ΑΙΩΝΑ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 15ου ΑΙΩΝΑ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 16ου ΑΙΩΝΑ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 17ου ΑΙΩΝΑ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 18ου ΑΙΩΝΑ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ ΘΕΑΤΡΟ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΛΟΓΟΤΡΟΠΙΟ ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ-ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΜΥΘΟΙ & ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΝΕΑ ΤΑΞΗ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ Ο ΚΥΝΙΚΟΣ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟ 1821 ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΜΑΧΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΙ ΠΟΙΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΜΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ-ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ ΗΡΩΙΚΩΝ ΜΟΡΦΩΝ ΤΟΥ 1821 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΤΕΧΝΕΣ-ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΕΧΝΗ-ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΕΧΝΗ-ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ ΤΕΧΝΗ-ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΕΧΝΗ-ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΕΧΝΗ-ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΕΧΝΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΕΧΝΗ-ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗ-ΤΗΣ ΑΠΩ ΑΝΑΤΟΛΗΣ ΤΕΧΝΗ-ΤΗΣ ΑΣΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΦΩΤΟΘΗΚΗ ΧΕΙΡΟΤΕΧΝΙΑ ΧΕΙΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΤΕΧΝΙΚΕΣ

Τετάρτη, 26 Απριλίου 2017

Φ. Σχοινάς: Πρός μία Εὐρώπη χωρίς κλασσικές σπουδές;

Ο κλασσικές σπουδές πεθαίνουν στήν Ερώπη, ποία πρξε κοιτίδα τους καί στήν ποία κατ’ ξοχήν καλλιεργήθησαν. Γιά νά καταλάβουμε τήν σύγχρονη τάση τς κπαιδευτικς πολιτικς στήν Ερώπη πρέπει νά κάνουμε ναφορά στή σύγχρονη πολιτική, οκονομική καί κοινωνική δυναμική πού πικρατε στούς κόλπους της, ποία δυναμική πηρεάζει καταλυτικά τό φαινόμενο τς κπαιδεύσεως σ’ λες τίς βαθμίδες του.

Ο σύγχρονες δεσπόζουσες δυνάμεις στήν Ερώπη, καί χι μόνο, εναι παγκοσμιοποίηση καί κοινωνία τς πληροφορίας. παγκοσμιοποίηση καί κοινωνία τς πληροφορίας σκον βαθιά πίδραση στήν κπαίδευση. Κυριολεκτικά διαμορφώνουν ξ λοκλήρου σχεδόν τή φύση, τίς λειτουργίες καί τό σχεδιασμό της τόσο πό  τίς Βρυξέλλες σο καί πό τίς πιμέρους θνικές κυβερνήσεις.

ς ξετάσουμε ρισμένα χαρακτηριστικά τς σύγχρονης παγκοσμιοποίησης σο καί τς κοινωνίας τς πληροφορίας, τά ποα χαρακτηριστικά πηρεάζουν τήν κπαιδευτική πολιτική. Κατ’ ρχήν νά σημειώσουμε τι παγκοσμιοποίηση καί κοινωνία τς πληροφορίας, πού στηρίζεται στίς σύγχρονες τεχνολογίες τς πληροφορικς καί τς πικοινωνίας (ΤΠΕ), λληλοεπηρεάζονται, λληλοσυμπληρώνονται, λληλοενισχύονται καί λληλοενδυναμώνονται. κοινωνία τς πληροφορίας, πού δράζεται στή διάχυση τς πληροφορίας μέσ τν ΤΠΕ, ποτελε τή διάδοχη μορφή κοινωνίας ς πρός τήν βιομηχανική κοινωνία, καί συνδέεται μεσα μέ τήν παγκόσμια οκονομία. συνεχς καί καταιγιστικς παραγόμενη καινούργια γνώση τίθεται στήν πηρεσία τς ναπτύξεως τς οκονομίας. χει χαρακτηριστικά λεχθε τι ,τι πρξε γιά τή βιομηχανική πανάσταση τμός, εναι γνώση, ο πληροφορίες, γιά τή σύγχρονη μεταβιομηχανική κοινωνία. Χαρακτηριστικά τς παγκοσμιοποίησης εναι ρευστότητα, βεβαιότητα, σχετικισμός, πλουραλισμός, νταγωνισμός, τομικισμός καί καταναλωτισμός.  σύγχρονη τάση τς οκονομίας προϋποθέτει καί παιτε τήν  νάγκη γιά δημιουργικότητα, καινοτομία, λλαγή. Νέα οκονομία, Οκονομία τς γνώσεως χει νάγκη γιά ξειδικευμένο καί ψηλά κατηρτισμένο ργατικό δυναμικό. πομένως ναδύεται μέ πιτακτική ναγκαιότητα σύνδεση τς οκονομίας μέ τήν κπαίδευση ρθότερα ποταγή τς παιδείας στήν οκονομία. θεσμοθετημένη παιδεία δομεται καί σχεδιάζεται μέ πρότυπο τήν νάπτυξη καί νταγωνιστικότητα τς οκονομίας.

λλο να ντελς διάζον χαρακτηριστικό τς κοινωνίας τς πληροφορίας  εναι ο συνεχες λλαγές ργασίας ν ντιθέσει πρός τήν ργασιακή σταθερότητα τς βιομηχανικς κοινωνίας. Κυριολεκτικά στή σύγχρονη κοινωνία τς πληροφορίας καί στή παγκοσμιοποιουμένη οκονομία πέρχεται ριστική θραύση το μοντέλου: προετοιμασία-σπουδές (παιδική καί φηβική λικία), ργασία (ριμη λικία), συνταξιοδότηση (γεροντική λικία), πού κυριαρχοσε στήν βιομηχανική κοινωνία. Ο συνεχες λλαγές ργασίας καθιστον ναγκαία τή συνεχ κατάρτιση καί πανακατάρτιση τν ἐργαζομένων. κπαίδευση πρέπει νά προετοιμάζει τό μαθητή καί αριανό ργαζόμενο νά εναι κανός «νά κάνει ,τι το ζητήσουν» ο ργοδότες του. συνεχής κατάρτιση, πανακατάρτιση καί πικαιροποίηση ς πρός τίς νακαες, συνεχς μεταβαλλόμενες, δεξιότητες καί κανότητες καθιστον ναγκαία τήν πολυθρύλητη «διά βίου παιδεία». ργαζόμενος πρέπει συνεχς νά νανεώνει καί νά πικαιροποιε τίς δεξιότητες καί κανότητές του, στε νά χει πρόσβαση στήν λοένα μεταβαλλόμενη καί συνεχς παιτητικώτερη γορά ργασίας. Τό ρώτημα πού ναδύεται ατόματα εναι κανός ψυχοβιολογικά νθρωπος γιά τέτοιους ρυθμούς ργασίας; Εναι διαμφισβήτητη δυσκολία προσαρμογς στίς ραγδαες λλαγές στίς Τεχνολογίες Πληροφορικς καί πικοινωνία (ΤΠΕ) καί δυναμία φομοιώσεως τς συνεχς διογκούμενης καί μπλουτιζόμενης γνώσεως.  ψηφιακός ναλφαβητισμός δηγε σέ κοινωνικό καί οκονομικό ποκλεισμό. Συνεπεί λων τούτων εναι τι τό σχολεο μεταβάλλεται πό δρυμα μεταδόσεως γνώσεων σέ φορέα ναπτύξεως δεξιοτήτων καί κανοτήτων. Σέ ατό τό συνεχς μεταβαλλόμενο κόσμο τό παιδί πρέπει νά προετοιμασθ νά προσαρμόζεται στίς συνεχες λλαγές, χωρίς νά «σπάζει» σωτερικά-ψυχοδιανοητικά.

Ο τέσσερις βασικοί πυλνες τς κπαιδεύσεως κατά τήν Unesco τόν 21ο αώνα εναι:

  • Τό παιδί πρέπει νά μάθει πς νά μαθαίνει (μεταγνωστική κανότητα)
  • Νά μάθει νά πράττει
  • Νά μάθει νά συνυπάρχει
  • Νά μάθει νά πάρχει

μεση προτεραιότητα εναι νάπτυξη μεταγνωστικς κανότητος: δυνατότητα προσβάσεως στή συνεχς αξανόμενη καί νανεωνουμένη γνώση. νδιαφέρει περισσότερο διαδικασία προσεγγίσεως τς συνεχς μεταβαλλομένης γνώσεως παρά πόκτηση νός σταθερο κορμο γνώσεως, τό ποο λλωστε πιθανόν νά χρηστευθ.

Ο ΤΠΕ εναι ργαλεο μαθήσεως καί δημιουργον νέα δεδομένα στή γνώση καί διδασκαλία. τσι ναδύεται τό λεγόμενο «ψηφιακό σχολεο», «ψηφιακός μαθητής», καί «ψηφιακός κοσμοπολίτης». Ο ΤΠΕ καί τό διαδίκτυο εναι σως πιό σχυρή μετασχηματιστική τεχνολογία στήν στορία τς νθρωπότητος. Τό εκονικό σχολεο στηρίζεται στήν καταμάχητη λξη πού σκον ο νέες Τεχνολογίες στούς νέους. πως χει λεχθε, «καμμία λλη τεχνολογία δέν εναι τόσο καταμάχητη καί καμμία δέν μπεριέχει τόση δύναμη σο ο ψηφιακές τεχνολογίες».

πίσης στή σύγχρονη κπαιδευτική πολιτική πιχειρεται προσέγγιση σχολείου καί πιχείρησης. τσι νισχύεται καί προωθεται τό νοιγμα τς κπαιδεύσεως  στόν κόσμο τς ργασίας καί συμμετοχή τς πιχειρήσεως στήν παροχή παγγελματικς καταρτίσεως. Προωθεται καταπολέμηση το ποκλεισμο μέ τήν παροχή στούς νέους, πού πειλονται μέ ποκλεισμό, δεύτερης εκαιρίας στήν κπαίδευση, πως κόμη καί κμάθηση τριν κοινοτικν γλωσσν. κμάθηση κοινοτικν γλωσσν εναι παραίτητη προϋπόθεση γιά νά πωφεληθ νέος τίς εκαιρίες πού το προσφέρει νιαία Ερωπαϊκή γορά.

Στή σύγχρονη Ερωπαϊκή κπαιδευτική πολιτική προωθεται διωτικοποίηση τς δημοσίας κπαιδεύσεως. θεν παρατηρεται καί πιβάλλεται εσαγωγή στοιχείων καί παραμέτρων τς γορς στό δημόσιο σχολεο. Τό σχολεο παύει νά πόκειται στόν πόλυτο λεγχο το κράτους. ργανισμοί τς λεύθερης γορς ποκτον δικαιώματα στήν κπαίδευση. πόρροια τούτου εναι μανατζεριαλισμός (managerialism), διευθυντισμός καί μαρκετοποίηση (marketization) το δημοσίου σχολείου.

Τό σύγχρονο σχολεο γιά νά εναι ποτελεσματικό πρέπει νά διέπεται πό τίς ξς ρχές: Συνεχής ξιολόγηση καί μφαση στό δικαίωμα πιλογς το σχολείου πό τούς γονες. Τό ποτελεσματικό σχολεο βοηθε βασικά τούς «δύνατους» μαθητές, τούς μαθητές πού προέρχονται πό χαμηλά κοινωνικά καί οκονομικά στρώματα.

ποτέλεσμα τς «φιλοσοφίας» καί το «γενικο διέποντος νο» το Νέου Σχολείου εναι δραστική ποχώρηση τν κλασσικν σπουδν.  γλσσα καλλιεργεται ς πικοινωνιακό ργαλεο καί χι ς φορέας πολιτισμο, ς πολιτισμική ξία. Καλλιεργεται στή συγχρονική της καί χι στήν διαχρονική της διάσταση. πίσης στορία καί Θρησκευτικά περιθωριοποιονται.

Ο νέες δεξιότητες καί κανότητες πού πρέπει νά ναπτύξει σημερινός μαθητής καί αριανός ργαζόμενος σέ γενικές γραμμές εναι:

•       Μεταγνωστικές δεξιότητες

•       Γλωσσικές δεξιότητες

•       Μαθηματικές δεξιότητες

•       Δεξιότητες στίς ΤΠΕ

•       Δεξιότητες ζως (life skills)

•       Συνεργατικές δεξιότητες

•       πικοινωνιακές δεξιότητες

•       Ψυχολογικές-παρξιακές κανότητες

•       κανότητα διαχειρίσεως το γνώστου, το βεβαίου

Καταλαβαίνουμε τι στό ναδυόμενο τοπίο τς κπαιδεύσεως κατά τόν 21ο αώνα στήν Ερώπη λάχιστη ως μηδαμινή θέση κατέχουν ο κλασσικές σπουδές. διαίτερη σημασία γιά τήν μελλοντική πορεία τς κπαιδεύσεως στίς Ερωπαϊκές χρες χει κθεση τς Ερωπαϊκς πιτροπς γιά τήν ποιότητα τς κπαιδεύσεως, στήν ποία πιχειρεται καθορισμός συγκεκριμένων δεικτν ποτιμήσεως τς κπαιδευτικς ποιότητος. Ο δεκτες ατοί εναι:

•       Μαθηματικά

•       ναγνωστική κανότητα

•       Θετικές πιστμες

•       Τεχνολογίες τν Πληροφοριν καί πικοινωνιν

•       Ξένες γλσσες

•       κανότητα το μανθάνειν

•       γωγή το πολίτη

(Πηγή European Commission 2000).

πό τόν νωτέρω πίνακα δεικτν τς κπαιδευτικῆς προτεραιότητος ἀπουσιάζουν ἐντελῶς οἱ κλασσικές σπουδές καί οἱ κλασσικές γλῶσσες. Λέγεται ὅτι οἱ κλασσικές σπουδές ἔχουν μεγάλη ἀνθρωποπλαστική δύναμη. Ἀλλά καί σ’αὐτό τό προνομιακό πεδίο τῶν κλασσικῶν σπουδῶν ὑποστηρίζεται ὅτι μεγαλύτερη ἀξία γιά τό σύγχρονο παιδί καί τίς ἀνάγκες του ἔχουν διάφορα προγράμματα σπουδῶν, ὅπως:

•       Προγράμματα διαχειρίσεως θυμοῦ

•       Προγράμματα εἰρηνικῆς ἐπιλύσεως συγκρούσεων

•       Προγράμματα ἐνισχύσεως τῆς συναισθηματικῆς νοημοσύνης

•  Προγράμματα διαχειρίσεως τῆς ἀντικοινωνικότητος, τῆς ἐπιθετικότητος, τῆς παραβατικῆς συμπεριφορᾶς

•       Προγράμματα ἐνισχύσεως τῆς ψυχικῆς ἀνθεκτικότητος

•     Προγράμματα ἀναπτύξεως σεβασμοῦ στήν ἰδιαιτερότητα καί διαφορετικότητα τοῦ ἄλλου

•       Προγράμματα ἐκμαθήσεως κοινωνικῶν καί συναισθηματικῶν δεξιοτήτων

(Βλ. Ἠλία Ε. Κουρκούτα, Προβλήματα συμπεριφορᾶς στά παιδιά, ἐκδ. Ἑλληνικά Γράμματα, Ἀθήνα 2007)

Τά προγράμματα αὐτά πού στηρίζονται στή σύγχρονη ψυχολογία ὑποστηρίζεται, καί ἴσως ὄχι ἀδίκως, ὅτι ἀνταποκρίνονται καλύτερα στίς ἀνάγκες τοῦ σύγχρονου παιδιοῦ, ἀπό ὅ,τι οἱ κλασσικές σπουδές.

Τό Νέο Σχολεῖο  ἔχει στόχο τήν προετοιμασία τῶν νέων γενιῶν, ὥστε νά μποροῦν:

•       Νά πατοῦν στέρεα πάνω σέ ἀξίες καί ἀρχές πού κάνουν κάθε νέο «πάνω ἀπ’ὅλα ΑΝΘΡΩΠΟ»

•       Νά συνεχίζουν νά ἀποκτοῦν γνώσεις σέ ὅλη τή διάρκεια τοῦ βίου

•       Νά συμμετέχουν μέ ἐπιτυχία στήν οἰκονομική ζωή καί νά ἔχουν εὐκαιρίες κοινωνικῆς ἀνόδου

•       Νά ἀσκοῦν τό ρόλο τοῦ ὑπεύθυνου πολίτη

•       Νά συμμετέχουν ἐνεργῶς στήν κοινωνική καί πολιτιστική ζωή.

Ὅπως γράφει ὁ John Anton (Ἰωάννης Ἀντωνόπουλος) «Ἡ ἰδέα τῆς παιδείας, ὕστερα ἀπό τούς δύο παγκοσμίους πολέμους τοῦ 20ου αἰῶνα, ἔχει τόσο ἀλλοιωθεῖ ὥστε νά χάνονται τά ἴχνη συνέχειας μέ τόν κλασικό πολιτισμό. Καί τό χειρότερο, οἱ μεταλλαγές περιόρισαν τή λειτουργία τῆς παιδείας στήν ἀπόκτηση συνηθειῶν καί δεξιοτήτων γιά ἐπιχειρηματίες δημοσίους ὑπαλλήλους, γραφεικράτες, ἐργᾶτες, ὄχι ὅμως καί πολῖτες πού θά ἀσχοληθοῦν μέ τή διευκρίνηση τῆς ἔννοιας τοῦ πολιτικοῦ βίου, ὅπως ἀποκάλεσαν οἱ Ἕλληνες τήν ἔλλογη ἀρετή. Ἡ παιδεία αὐτή ἀντικαταστάθηκε βαθμηδόν μέ μία ἄλλη πού εὐνοεῖ τήν εὐόδωση τῶν σκοπῶν τῆς πολιτικῆς τῆς παγκοσμιοποίησης. Οἱ νέοι στόχοι μορφοποιοῦνται μέ τρόπους πού ἀποσκοποῦν στή δημιουργία τοῦ “παγκόσμιου χωριοῦ”, τέτοιου πού ἡ ἐπιβίωση καί ἡ εὐημερία του θά ἐξαρτᾶται συνεχῶς ἀπό τή λειτουργικότητα τῆς τεχνοκρατίας».

Στό ἀνωτέρω τοπίο τοῦ συγχρόνου Εὐρωπαϊκοῦ καί Ἑλληνικοῦ σχολείου ἀναφύεται τό ἀμείλικτο ἐρώτημα: σέ τί μᾶς χρησιμεύουν οἱ κλασσικές σπουδές; Οἱ ὑποστηρικτές τῆς κλασσικῆς παιδείας ἀντιτάσσουν τό ἐπιχείρημα τῆς ἐγγενοῦς μορφωτικῆς ἀξίας τῶν κλασσικῶν γλωσσῶν καί ἀκόμη ὅτι γιά αἰῶνες ἀπετέλεσαν τήν βάση, τόν κορμό τῆς Εὐρωπαϊκῆς οὑμανιστικῆς παιδείας. Πράγματι ἐπί αἰῶνες ἡ κλασσική παιδεία ἦταν βασική στήν ἐκπαίδευση τῆς Εὐρώπης.

Βέβαια οἱ καιροί ἔχουν ἀλλάξει ἀπό τότε οἱ δύο κλασσικές γλῶσσες ἀλλά καί οἱ ἀνθρωπιστικές σπουδές γενικώτερα ἀποτελοῦσαν τά θεμέλια τῆς τότε παρεχομένης σχολικῆς καί πανεπιστημιακῆς μορφώσεως. Σήμερα, ὅσο καί ἄν φαντάζει ἄκρως ἀπογοητευτικό, ἐμεῖς οἱ λάτρεις τῆς κλασσικῆς παιδείας ἀδυνατοῦμε νά ἀντιτάξουμε ἰσχυρά ἐπιχειρήματα ὑπέρ τῆς ἀναγκαιότητος τῆς κλασσικῆς παιδείας. Δέν πρέπει νά παραθεωροῦμε καί τό ἀδιαμφισβήτητο γεγονός ὅτι ἡ ναζιστική Γερμανία – ὅσο καί ἄν τό ἴδιο τό ναζιστικό κόμμα, ὅταν ἦλθε στήν ἐξουσία, περιόρισε τίς κλασσικές σπουδές καί ἐνίσχυσε τίς θετικές ἐπιστῆμες στήν ἐκπαίδευση – ἦταν κλασσικοαναθρεμμένη. Ὁ Γερμανός Κάϊζερ στίς ἀρχές τοῦ 20ου αἰῶνα ἀποροῦσε γιά τήν τόσο μεγάλη ἔκταση τῆς διδασκαλίας τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γλώσσας στήν Γερμανική ἐκπαίδευση καί διερωτᾶτο ἄν αὐτή – ἡ Γερμανική ἐκπαίδευση – ἀποσκοποῦσε στήν (δια)μόρφωση Γερμανόπουλων ἤ Ἀθηναιόπουλων ἤ Σπαρτιατόπουλων, ὅπως ἔλεγε χαρακτηριστικά. Τό γεγονός πάντως εἶναι ὅτι ἡ κλασσική μόρφωση δέν ἀπέτρεψε τήν σκληρότητα, τήν θηριωδία τῆς γερμανικῆς ναζιστικῆς ψυχῆς.

Στόν Ὀρθόδοξο χῶρο τό ἔργο τοῦ ἁγίου Ἰουστίνου Πόποβιτς μπορεῖ νά θεωρηθεῖ ὅτι ἀμφισβητεῖ εὐθέως καί ἀπεριφράστως τήν οὑμανιστική παιδεία καί φιλοσοφία καί στή θέση της, λίαν εὐστόχως, ἀντιτάσσει  τήν Θεανθρώπινη παιδεία καί φιλοσοφία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας (στήν κατ’ἄνθρωπον φιλοσοφία προτείνει τήν κατά Θεάνθρωπον φιλοσοφία).

Βέβαια συνεχίζουν νά ὑπάρχουν, ἀποδυναμωμένοι ὅμως, οἱ ὑποστηρικτές τῆς κλασσικῆς παιδείας. Πολύ ὀρθά ὑποστηρίζουν ὅτι σήμερα πού κυριαρχεῖ ὁ homo economicus καί ὁ δίδυμος ἀδελφός του, ὁ homo technicus, εἶναι δύσκολο νά ὁμιλεῖ κανείς γιά κλασσική παιδεία. Αὐτό συμβαίνει διότι ὁ σύγχρονος πολιτισμός ἔχει πάρει στραβό καί ἀδιέξοδο δρόμο. Ἐάν ὅμως ἡ ἀνθρωπότητα ἀφυπνισθεῖ ἀπό τήν καταναλωτική παραζάλη καί φρενίτιδα καί ἐπανεύρει τό ἀνθρωπιστικό ἰδεῶδες τοῦ homo sapiens καί τοῦ homo universalis, τότε ἡ κλασσική παιδεία θά ἀνακτήσει τό ἀπωλεσθέν πρωτεῖο της στήν ἀνθρώπινη ἐκπαίδευση καί παιδεία. Τί πρωτίστως θέλουμε; ἄρτια ἐκπαιδευμένους ἐπαγγελματίες πού θά μεγιστοποιοῦν τήν παραγωγή καί τόν παραγόμενο πλοῦτο θά νέμεται μία ἐπιτήδεια ἐλίτ, καί ἡ ὁποία θά δημιουργεῖ κοινωνικούς καί περιβαντολλογικούς ἐφιάλτες ἤ συνειδητούς καί ἐνεργούς πολῖτες, πού θά εἶναι σέ θέση νά ὀργανώσουν μέ φρόνησιν τόν δημόσιο καί ἰδιωτικό βίο, νά ἐγκαθιδρύσουν καθεστῶτα δικαιοσύνης (λιτῆς μέν, μεστῆς νοήματος δέ) καί θά προφυλάξουν τό φυσικό περιβάλλον ἀπό ἀνεπανόρθωτες καταστροφές;

Κορνήλιος Καστοριάδης γράφει ἐπί τοῦ προκειμένου: «Θά ἔπρεπε νά θέλουμε μιά κοινωνία στήν ὁποία οἱ οἰκονομικές ἀξίες θά ἔχουν πάψει νά κατέχουν κεντρική (ἤ μοναδική) θέση, ὅπου ἡ οἰκονομία θά ἔχει ξαναμπεῖ στή θέση της, δηλαδή θά ἔχει γίνει ἕνα ἁπλό μέσο τοῦ ἀνθρώπινου βίου καί ὄχι ὕστατος σκοπός, στήν ὁποία ἑπομένως θά ἔχουμε παραιτηθεῖ ἀπό τήν τρελή κούρσα πρός μία συνεχῶς αὐξανόμενη κατανάλωση. Αὐτό δέν εἶναι ἁπλῶς ἀναγκαῖο γιά ν’ἀποφύγουμε τήν τελεσίδικη καταστροφή τοῦ γήϊνου περιβάλλοντος. Εἶναι ἀναγκαῖο κυρίως γιά νά βγοῦμε ἀπό τήν ψυχική καί ἠθική ἐξαθλίωση τῶν σύγχρονων ἀνθρώπων. Θά ἔπρεπε λοιπόν ἀπό δῶ καί ἐμπρός οἱ ἄνθρωποι (μιλάω γιά τίς πλούσιες χῶρες) νά δεχτοῦν ἕνα ἀξιοπρεπές ἀλλά λιτό βιοτικό ἐπίπεδο καί νά παραιτηθοῦν ἀπό τήν ἰδέα ὅτι ὁ κεντρικός στόχος τῆς ζωῆς τους εἶναι νά αὐξάνεται ἡ κατανάλωσή τους κατά 2 μέ 3% τόν χρόνο. Γιά νά δεχτοῦν αὐτό, θά ἔπρεπε κάτι ἄλλο νά δίνει νόημα στή ζωή τους. Ξέρουμε ποιό εἶναι αὐτό τό κάτι ἄλλο – τί ὠφελεῖ ὅμως, ἀπό τή στιγμή πού ἡ μεγάλη πλειονότητα τοῦ κόσμου δέν τό δέχεται καί δέν κάνει αὐτό πού πρέπει ὥστε νά γίνει πραγματικότητα; Αὐτό τό ἄλλο εἶναι ἡ ἀνάπτυξη τῶν ἀνθρώπων, ἀντί γιά τήν ἀνάπτυξη τῶν σκουπιδοπροϊόντων. Κάτι τέτοιο θά ἀπαιτοῦσε μιά ἄλλη ὀργάνωση τῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία θά ἔπρεπε νά πάψει νά εἶναι ἀγγαρεία καί νά γίνει πεδίο προβολῆς τῶν ἱκανοτήτων τοῦ ἀνθρώπου· ἄλλο πολιτικό σύστημα, μιά ἀληθινή δημοκρατία πού θά συνεπαγόταν τήν συμμετοχή ὅλων στήν λήψη ἀποφάσεων· μιάν ἄλλη ὀργάνωση τῆς παιδείας, ὥστε νά διαπλάθονται πολίτες ἱκανοί νά ἄρχουν καί νά ἄρχονται, σύμφωνα μέ τή θαυμάσια ἔκφραση τοῦ Ἀριστοτέλη – οὕτω καθ’ἑξῆς». (Κορνήλιου Καστοριάδη, Ἡ ἄνοδος τῆς ἀσημαντότητας, μετάφραση Κ. Κουρεμένος, Ὕψιλον/βιβλία, Ἀθήνα 2000, σελ. 129-130)

Οἱ σύγχρονοι θιασῶτες τῆς κλασσικῆς παιδείας ὑποστηρίζουν τήν προτεραιότητα τῆς πολιτικῆς παιδείας, μέ τήν εὐρεῖα ἔννοια, ἔναντι τῆς ἐπαγγελματικῆς-τεχνικῆς παιδείας σύμφωνα μέ τό πλατωνικό ἰδεῶδες. Ὁ Πλάτων στό τελευταῖο ἔργο του Νόμοι προβληματίζεται ὡς ἑξῆς γιά τόν σκοπό καί τούς στόχους τῆς παιδείας: “ΑΘΗΝΑΙΟΣ. Λέγω δή, καί φημί τόν ὁτιοῦν ἀγαθόν ἄνδρα μέλλοντα ἔσεσθαι τοῦτο αὐτό ἐκ παίδων εὐθύς  μελετᾶν δή, παίζοντά τε καί σπουδάζοντα ἐν τοῖς τοῦ πράγματος ἑκάστοις προσήκουσιν. Οἷον τόν μέλλοντα ἀγαθόν ἔσεσθαι γεωργόν ἤ τινα οἰκοδόμον, τόν μέν οἰκοδομοῦντά τι τῶν παιδείων οἰκοδομημάτων παίζειν χρή, τόν δ’αὖ γεωργοῦντα, καί ὄργανα ἑκατέρῳ σμικρά, τῶν ἀληθινῶν μιμήματα, παρασκευάζειν τόν τρέφοντα αὐτῶν ἑκάτερον, καί δή καί τῶν μαθημάτων ὅσον ἀναγκαῖα προμεμαθηκέναι προμανθάνειν, οἷον τέκτονα μετρεῖν ἤ σταθμᾶσθαι καί πολεμικόν ἱππεύειν παίζοντα ἤ τι τῶν τοιούτων ἄλλο ποιοῦντα, καί πειρᾶσθαι διά τῶν παιδιῶν, ἐκεῖσε τρέπειν τάς ἡδονάς καί ἐπιθυμίας τῶν παίδων, οἷ ἀφικομένους αὐτούς δεῖ τέλος ἔχειν. Κεφάλαιον δή παιδείας λέγομεν τήν ὀρθήν τροφήν, ἥ τοῦ παίζοντος τήν ψυχήν εἰς ἔρωτα ὅτι μᾶλλον ἄξει τούτου ὅ δεήσει γενόμενον ἄνδρ’αὐτόν τέλειον εἶναι τῆς τοῦ πράγματος ἀρετῆς. Ὁρᾶτε οὖν μέχρι τούτου γε, ὅπερ εἶπον, ἡμῖν ἀράσκει τό λεχθέν.ΚΛΕΙΝΙΑΣ. Πῶς γάρ οὔ; ΑΘΗΝΑΙΟΣ. Μή τοίνυν μηδ’ὅ λέγομεν εἶναι παιδείαν ἀόριστον γένηται. Νῦν γάρ ὀνειδίζοντες ἐπαινοῦντες θ’ἕκαστον τάς τροφάς, λέγομεν ὡς τόν μέν πεπαιδευμένον ἡμῶν ὄντα τινά, τόν δέ ἀπαίδευτον, ἐνίοτε εἴς τε καπηλείας καί ναυκληρίας καί ἄλλων τοιούτων μάλα πεπαιδευμένων σφόδρ’ἀνθρώπων· οὐ γάρ ταῦτα ἡγουμένων, ὡς ἔοικ’, εἶναι παιδείαν ὁ νῦν λόγος ἄν εἴη, τήν δέ πρός ἀρετήν ἐκ παίδων παιδείαν, ποιοῦσαν ἐπιθυμητήν τε καί ἐραστήν τοῦ πολίτην γενέσθαι τέλεον, ἄρχειν τε καί ἄρχεσθαι ἐπιστάμενον μετά δίκης. Ταύτην τήν τροφήν ἀφορισάμενος ὁ λόγος οὗτος, ὡς ἐμοί φαίνεται, νῦν βούλοιτ’ἄν μόνην παιδείαν προσαγορεύειν, τήν δέ εἰς χρήματα τείνουσαν ἤ τινά πρός ἰσχύν, βάναυσόν τ’εἶναι καί ἀνελεύθερον καί οὐκ ἀξίαν τό παράπαν παιδείαν καλεῖσθαι.” (Πλάτωνος, Νόμοι 643c, d, e)
Μετάφραση (Κων. Φίλιππα):
«ΑΘΗΝΑΙΟΣ. Λέω λοιπόν, καί ὑποστηρίζω, ὅτι ὁ ἄνδρας πού ἐπιθυμεῖ νά διακριθῇ σέ ὁτιδήποτε, πρέπει αὐτό νά τό μαθαίνῃ ἀπό τήν παιδική του ἡλικία, παίζοντας καί σπουδάζοντας μέ ἐκεῖνα πού ταιριάζουν σέ κάθε περίπτωση: λόγου χάριν, ἕνας πού θέλει νά γίνῃ γεωργός, ἤ ἕνας ἄλλος, οἰκοδόμος, πρέπει νά παίζουν, ὁ μέν οἰκοδόμος φτιάχνοντας μικρά σπιτάκια, ὁ δέ (γεωργός) καλλιεργώντας τή γῆ, σέ καθέναν δέ ὁ διδάσκαλός του νά κατασκευάζῃ ὄργανα μικρά, τέλειες ἀπομιμήσεις τῶν ἀληθινῶν, καί παραλλήλως νά τούς διδάσκῃ προκαταρκτικῶς ὅσα ἀπό τά μαθήματα εἶναι ἀνάγκη νά διδαχθοῦν ἀπό πρίν, ὅπως, λόγου χάριν, τόν τέκτονα νά μετρῇ ἤ νά ζυγιάζῃ, τόν πολεμιστή νά ἱππεύῃ παίζοντας ἤ κάνοντας ὁτιδήποτε ἄλλο ἀπό αὐτά, καί νά προσπαθῇ μέ τά παιγνίδια πρός τά ἐκεῖ νά τρέπῃ τήν ἀγάπη καί τόν ζῆλο τῶν παιδιῶν, ὥστε φθάνοντας στήν ὥριμη ἡλικία νά ἔχουν φθάσει καί στόν τελικό τους σκοπό. Οὐσιώδη παράγοντα, λοιπόν, τῆς παιδείας θεωροῦμε τή σωστή διαπαιδαγώγηση, ἡ ὁποία, περισσότερο ἀπό κάθε τι ἄλλο, θά ὁδηγήσῃ τήν ψυχή τοῦ παίζοντος στό νά ἀγαπήσῃ ἐκεῖνο πού θά πρέπει νά κάνῃ, ὅταν δέ γίνῃ ὥριμος ἄνδρας νά κατέχῃ στήν ἐντέλεια τό ἀντικείμενο τῆς ἐργασίας του. Γιά ἰδέστε λοιπόν, ἄν ὅ,τι εἶπα, μέχρι τώρα τουλάχιστον, σᾶς ἀρέσει. ΚΛΕΙΝΙΑΣ.Καί βέβαια. ΑΘΗΝΑΙΟΣ.Ἀλλά δέν πρέπει ἐμεῖς νά ἀφήσωμε νά καταντήσῃ ἀοριστολογία αὐτό πού λέμε ὅτι εἶναι παιδεία. Τώρα, πράγματι, κακολογώντας ἤ ἐπαινώντας τήν διαπαιδαγώγηση τοῦ καθενός, λέμε ὅτι ὁ μέν ἕνας εἶναι μορφωμένος, ὁ δέ ἄλλος ἀμόρφωτος, ἄν καί μερικές φορές πρόκειται γιά ἐμπόρους ἤ γιά πλοιοκτήτας καί γιά ἄλλους τέτοιους, πάρα πολύ μορφωμένους ἀνθρώπους. Συνεπῶς, ἡ ἄποψίς μας τώρα, μοῦ φαίνεται, δέν θά εἶναι σύμφωνη μέ ἐκείνων πού νομίζουν ὅτι αὐτό εἶναι παιδεία, ἀλλ’ὅτι παιδεία εἶναι ἡ ἀπό τῆς παιδικῆς ἡλικίας διαπαιδαγώγησις πρός τήν ἀρετή, πού κάνει τόν πολίτη νά ἐπιθυμῇ καί νά ἀρέσκεται στό νά γίνῃ τέλειος, νά γνωρίζῃ δέ νά ἄρχῃ καί νά ἄρχεται μέ δικαιοσύνη. Αὐτή τή διαπαιδαγώγηση, ὅπως τήν προσδιώρισε ἡ παραπάνω συζήτησις, θά ἤθελε μοῦ φαίνεται νά ὀνομάζωμε ὡς τή μόνη παιδεία, ἐκείνη δέ πού ἀποβλέπει στόν πλοῦτο ἤ μιά ἄλλη πρός τήν ἰσχύν, ἤ μιά τρίτη ἀκόμη ἀκόμη (πού ἀποβλέπει) στήν ἀπόκτηση γνώσεων χωρίς φρόνηση καί δικαιοσύνη, ὅτι εἶναι χυδαία καί ἀνελεύθερη  καί ὅτι δέν ἀξίζει καθόλου νά τήν ὀνομάζῃ κανείς παιδεία».
(Πλάτωνος, Νόμοι, πρόλογος Κ. Δ. Γεωργούλη, μετάφρασις-σημειώσεις Κων. Φίλιππα, ἐκδ. Πάπυρος, Ἀθήνα 1975, σελ. 249-251).

Ὁ σύγχρονος τεχνοκρατικός πολιτισμός στηρίζεται καί προωθεῖ τήν τοῦ πράγματος παιδείαν, ὅπως γράφει παραπάνω ὁ Πλάτων. Ἡ παιδεία πού ἀποσκοπεῖ στή διαμόρφωση τοῦ συνειδητοῦ καί ἐνεργοῦ πολίτη καί στήν σύμπηξη τοῦ ἔλλογου πολιτικοῦ βίου ἀπουσιάζει σχεδόν ἐξ ὁλοκλήρου ἀπό τή σύγχρονη ἐκπαίδευση. Σύμφωνα μέ τόν John Anton (Ἰωάννη Ἀντωνόπουλο) ἡ πολιτική τῆς τεχνολογίας κατά κανόνα καταλήγει νά εὐθυγραμμίζεται μέ τήν πολιτική τῆς ἰσχύος καί τοῦ κέρδους. Χωρίς τήν ἑλληνική θεώρηση τοῦ ἔλλογου καί ἀγαθοῦ βίου ὁδηγούμεθα στή μή ἔλλογη χρήση τῆς τεχνολογίας.

Ὅσα ὅμως ἐπιχειρήματα καί ἄν προσάγουμε ὑπέρ τῶν κλασσικῶν σπουδῶν αὐτά φαντάζουν ἰσχνά καί ἀνεδαφικά στόν σύγχρονο τεχνοκρατούμενο, οἰκονομοκεντρικό καί καταναλωτικό κόσμο. Εἶναι ἄκρως εὔστοχα αὐτά πού εἶπε ὁ Σταμάτης Κριμιζῆς, πρόεδρος τοῦ Ἐθνικοῦ Συμβουλίου Ἔρευνας καί Τεχνολογίας: «Οι μελέτες που έχουν γίνει σε προηγμένες οικονομίες ἔχουν ἀποδείξει ότι τα 2/3 της ετήσιας αύξησης του ΑΕΠ προέρχονται από καινοτομίες στήν τεχνολογία». (Βῆμα  23 Οτωβρίου 2011, σελ. 69) Ἑπομένως τά περιθώρια πού ἀπομένουν στίς κλασσικές σπουδές ἔναντι στίς τεχνολογικές εἶναι ἐλάχιστα. Ἡ σύγχρονη κοινωνία εἶναι βασισμένη στήν τεχνολογία.

Αντίφωνο

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...