Το βυζαντινό καλαντάρι: Γιορτάζοντας τον Δεκέμβρη και το Δωδεκαήμερο

 Ο Γενάρης είναι ο μήνας που γεννούν τα κοπάδια. Νεογέννητο θηλαστικό, λεπτομέρεια εικόνας με τη Φιλοξενία του Αβραάμ, ζωγράφος Θεόδωρος, 18ος αιώνας

Το επετειακό αφιέρωμα του mononews για την ιστορία και τον πολιτισμό του Βυζαντίου για τις Γιορτές των Χριστουγέννων

Επιμέλεια: Μαρία Θερμού

Ποιες ήταν οι εορταστικές τελετουργίες στην αυλή του βυζαντινού αυτοκράτορα; Ποια η πορεία του από τα ανάκτορα προς την Αγία Σοφία; Και ποια η επίσημη ενδυμασία του; Πώς ήταν το επίσημο αυτοκρατορικό τραπέζι με τα πολυτελή σκεύη; Πότε και πώς καθιερώθηκαν οι χριστιανικές γιορτές και ποια ήταν τα έθιμα του Δωδεκαημέρου;

Αρχαιολόγοι, ιστορικοί της τέχνης, ειδικοί επιστήμονες στην ιστορία και τον πολιτισμό του Βυζαντίου απαντούν με κείμενά τους στο επετειακό αφιέρωμα του mononews για τις Γιορτές των Χριστουγέννων.

Το βυζαντινό καλαντάρι: Γιορτάζοντας τον Δεκέμβρη και το Δωδεκαήμερο

Γράφει η αρχαιολόγος δρ Αντιγόνη Τζιτζιμπάση

Από την παρατήρηση της φύσης στα πρώτα ημερολόγια

Ξυλόγλυπτη εικόνα με το Δωδεκαόρτο σύμφωνα με τα ιστορούμενα στα Ευαγγέλια, 18ος-19ος αιώνας, Συλλογή Δημητρίου Οικονομοπούλου

Η έννοια του χρόνου απασχόλησε από πολύ νωρίς τον άνθρωπο καθώς σχετίζεται με την ίδια του την ύπαρξη πάνω στη γη. Επαναλαμβανόμενα φυσικά φαινόμενα, με πιο σημαντικό η εναλλαγή μέρας-νύχτας, τον βοήθησαν να συνειδητοποιήσει την πρώτη μονάδα μέτρησης του χρόνου, την ημέρα, που σχετίζεται με την παρουσία του ζωοποιού Ήλιου ενώ η παρατήρηση της Σελήνης και των φάσεων της στην επόμενη μονάδα μέτρησης του χρόνου, τον σεληνιακό μήνα, που αντιστοιχεί σε 29 σχεδόν ημέρες. Στην ελληνική γλώσσα άλλωστε, η λέξη μήνας προέρχεται από τη Μήνη, την ονομασία της Σελήνης όταν αποκτά το μηνοειδές, σε μορφή δρεπανιού, σχήμα της.

Η ανάπτυξη της γεωργίας σημαίνει ότι ο άνθρωπος έχει ήδη κατανοήσει τα επίγεια φυσικά σημάδια του χρόνου: βλάστηση, καρποφορία, ξηρασία, αναγέννηση και τη διαδοχή των εποχών: κρύο, ζέστη, βροχές και μπορεί να προβλέψει την περιοδική επανάληψή τους και να προγραμματίσει τις αγροτικές κυρίως δραστηριότητές του. Δημιουργεί έτσι το πρώτο ημερολόγιο, που η εφεύρεσή του συχνά αποδίδεται σε κάποιον μυθικό ήρωα που το χαρίζει στους ανθρώπους. Για τους αρχαίους Έλληνες είναι ο Προμηθέας, ενώ για τους Ρωμαίους ο Ρωμύλος (8ος αι. π.Χ.), θρυλικός ιδρυτής και πρώτος βασιλιάς της Ρώμης και ο Νουμάς Πομπίλιος (8ος-7ος αι. π.X.) που τον διαδέχτηκε. Για τους αρχαίους Έλληνες τις Ώρες, δηλαδή τις εποχές του έτους, τις φέρνει ο θεός Διόνυσος Ωροφόρος όπως μνημονεύεται σε επιγραφή του 3ου αι. μ.Χ της συλλογής μας.

Το ιουλιανό ημερολόγιο, το επίσημο ημερολόγιο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας

Μαρμάρινη επιγραφή με αναφορά στον θεό Διόνυσο Ωροφόρο που φέρνει τις εποχές του έτους, Θεσσαλονίκη, 3ος αιώνας μ.Χ.

Το σημερινό ημερολόγιό μας έλκει την καταγωγή του από το ρωμαϊκό που αρχικά ήταν δεκάμηνο με Πρωτοχρονιά την 1η Μαρτίου. Ο Νουμάς Πομπίλιος το μεταρρύθμισε σε δωδεκάμηνο, προσθέτοντας στο τέλος του έτους δυο ακόμη μήνες, τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο ενώ αργότερα, γύρω στον 1ο αι. π.Χ., η Πρωτοχρονιά μετακινήθηκε από την 1η Μαρτίου στην 1η Ιανουαρίου. Με τις αλλαγές αυτές οι μήνες Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Νοέμβριος και Δεκέμβριος, που σημαίνουν έβδομος, όγδοος, ένατος και δέκατος αντίστοιχα, άλλαξαν τη σειρά τους, διατήρησαν όμως την ονομασία τους.

Διαβάστε την συνέχεια στην πηγή

https://ellas2.wordpress.com/2026/01/04/%cf%84%ce%bf-%ce%b2%cf%85%ce%b6%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%b9%ce%bd%cf%8c-%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%ac%cf%81%ce%b9-%ce%b3%ce%b9%ce%bf%cf%81%cf%84%ce%ac%ce%b6%ce%bf%ce%bd%cf%84%ce%b1%cf%82/#more-224600