Ο Κρητικός ζωγράφος Μιχαήλ Πρέβελης- (18ος αι.)

Ο αγιογράφος Μιχαήλ Πρέβελης με καταγωγή από την πόλη του Ρεθύμνου, δραστηριοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του 18^ου αιώνα. Αρκετά από τα γνωστά και αποδιδόμενα σε αυτόν έργα-εικόνες βρίσκονται στη Μονή Πρέβελης Ρεθύμνου στην Κρήτη. Στο έργο του εντοπίζονται επιρροές από την Φλαμανδική τέχνη και ιδιαίτερα από τις χαλκογραφίες.

Ο Επτανήσιος ζωγράφος Σπυρίδων Σπεράντσας – Spyridon (Sperantsas) Sperantzas, [1733-1818]

Αγιογράφος από τα Επτάνησα. Έζησε το 18o αι. Σπούδασε στη Βενετία και άκμασε στην Κέρκυρα στα τελευταία χρόνια της βενετικής κυριαρχίας. Στην τέχνη του επηρεάστηκε ιδιαίτερα από τους Κρήτες ζωγράφους.

Ο ζωγράφος Δεβάρης Στυλιανός (Δεκάρης) – Stylianos Devaris (Decaris) [1745-1813]

Ο Δεβάρης Στυλιανός ήταν από την Λευκάδα, 1745 – 1813. Ως ζωγράφος ακολούθησε άλλοτε την ιταλική και άλλοτε τη βυζαντινή τεχνοτροπία. Έργα του βρίσκονται στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας και σε ναούς της Λευκάδας. Αναφέρεται και ως Δεκάρης.

Ο Αγιογράφος Βασίλειος Αρκελές – Vasileios Arkeles [1762-1827]

Γεννήθηκε στη Λευκάδα. Η τέχνη του ήταν επηρεασμένη από δυτικά στοιχεία, αλλά διατηρούσε επαφές και με τη βυζαντινή παράδοση. Έργα του σώζονται στο μουσείο Λευκάδας, καθώς επίσης στους ναούς Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης και Αγίου Χαραλάμπους στην Πρέβεζα.

Ὁ ζωγράφος και ὅσιος ἱερομόναχος Παρθένιος ὁ Σκοῦρτος, ὁ Πνευματικός, ὁ ἐξ Ἀγράφων, (β΄ήμισυ του 18ου αι.)

Παταπίου μοναχοῦ Καυσοκαλυβίτου

Μία ἀπό τίς ἱερές μορφές ἐκεῖνες τοῦ ἀθωνικοῦ κόσμου πού ἔχουν συνδέσει τή ζωή καί τή δράση τους μέ σημαντικές πτυχές τῆς ἁγιορειτικῆς ἱστορίας, εἶναι καί ὁ ὅσιος Παρθένιος ὁ Πνευματικός καί ζωγράφος, ἀπό τόν Φουρνά τῶν Ἀγράφων, ὁ ἐπωνομαζόμενος Σκοῦρτος. Ὁ ὅσιος αὐτός ἱερομόναχος ἀσκήθηκε κυρίως στό Λαυρεωτικό Κελλί τοῦ Ἁγίου Γεωργίου στίς Καρυές καί συνδέθηκε μέ ἄμεσο πνευματικό τρόπο μέ τούς γενάρχες τοῦ φιλοκαλισμοῦ ἁγίους Μακάριο Κορίνθου τό Νοταρᾶ καί Νικόδημο τόν Ἁγιορείτη.

Ο Ζακυνθινός ζωγράφος Σταυράκης Στυλιανός – Stylianos Stavrakis [1729-1786]

Το θωράκιο με την παράσταση του προφήτη Ιωνά κοσμούσε αρχικά το τέμπλο του ναού του Αγ. Σπυρίδωνος του Φλαμπουριάρη, μαζί με άλλα τρία θωράκια, που έφεραν τις παραστάσεις της Ζωοδόχου Πηγής, ενός θαύματος του Αγ. Σπυρίδωνος και της Αποτομής του Προδρόμου. Το θωράκιο με την Ζωοδόχο Πηγή βρίσκεται στην αρχική θέση του, δηλαδή στο τέμπλο, που σήμερα είναι τοποθετημένο στο μητροπολιτικό ναό του Αγίου Νικολάου των Ξένων στη Ζάκυνθο. Τα υπόλοιπα τρία εκτίθενται στο Μουσείο Ζακύνθου.

Ο ζωγράφος Γεώργιος Χρυσολωράς– Georgios Chrysoloras [1700-1760]

Είναι από τους πιο σημαντικούς και παραγωγικούς αγιογράφους ο Γεώργιος Χρυσολωράς, κωνσταντινουπολίτης στην καταγωγή, μερικά από τα πλέον χαρακτηριστικά έργα του βρίσκονται σε ναούς της Κέρκυρας.

Ο Αγιογράφος Νικόλαος Καλλέργης, (1675-1734)

Ο Νικόλαος Καλλέργης –Nikolaos Kallergis (1675 – Ζάκυνθος 1734) ήταν αγιογράφος. Καταγόταν από το Ρέθυμνο και την ονομαστή κρητική οικογένεια των Καλλέργηδων. Ήταν αντιπρόσωπος της βυζαντινοκρητικής τέχνης, όπως και ο πατέρας του Φραγκίσκος.

Ο ζωγράφος Χριστόδουλος Καλέργης, (1670-1747)

Ζωγράφος της Κρητικής Σχολής, απ’ όπου και η βαθειά ρίζα των Καλλέργηδων πρέπει να ήταν ανήσυχος χαρακτήρας αν και δογματικά υπήρξε υπάκουος στους κανόνες της ορθόδοξης Εκκλησίας. Αν κρίνει κανείς από την κρυπτογραφημένη φράση, την οποία αποτύπωνε σε έργα του “Πολλαί αι πίκραι του επιστήμονος”, θα πρέπει στην ζωγραφική του πορεία να είχε πλείστες εσωτερικές αγωνίες και αμφιβολίες.

Ο Κρητικός ζωγράφος Γεώργιος Καστροφύλακας, ή Τζώρτζης (τέλη 17ου αι. – μετά το 1752).

Ο αγιογράφος Γεώργιος Καστροφύλακας ή Τζώρτζης, γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης και εργάστηκε μεταξύ του 1723 και του 1758 στη γενέτειρά του και στη μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά. Στον παλιό Άγιο Μηνά του Ηρακλείου βρίσκονται τα πιο αντιπροσωπευτικά έργα του.

Ο Αργείος ζωγράφος Γεώργιος Μάρκου, (18oς αιώνας)

Ο Γεώργιος Μάρκου γεννήθηκε γύρω στα 1690. Βέβαια, σχετικά με την γέννηση του δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο στοιχείο. (Ο  Κώστας Δανούσης παίρνοντας υπόψη του ότι το πρώτο γνωστό του έργο, το καθολικό της Μονής Πετράκη, χρονολογείται το 1719, υπολογίζει ότι θα πρέπει να γεννήθηκε γύρω στα 1690). Έζησε στην Αττική – όπου πιθανόν ολοκλήρωσε την μόρφωσή του –  αλλά επισκέφθηκε το Άγιο Όρος και την Βενετία. Τα έργα του είναι επηρεασμένα – όχι πάντα – από την τεχνοτροπία των Κρητικών αγιογράφων του 16ου και 17ου αιώνα.

O ζωγράφος Ιωάννης Κορνάρος ο Κρης – Ioannis Kornaros, (1745-1812)

Γεννήθηκε στην Κρήτη το 1745 και πέθανε στην Κύπρο μετά το 1812. Δάσκαλός του στη βυζαντινή τέχνη ήταν ο Γ. Καστροφύλαξ. Ζωγράφισε τοιχογραφίες, φορητές εικόνες, πολλές από τις οποίες είναι πολυπρόσωπες και έκανε χαρακτικά. Στην τέχνη του δανείστηκε στοιχεία από τη δυτική τέχνη δημιουργώντας μια προσωπική γραφή, που επηρέασε άλλους ομότεχνούς του. Στην Κρήτη, στο Σινά και την Κύπρο καταγράφηκαν πάνω από 40 έργα του.

Ο Λευκαδίτης ζωγράφος Σπυρίδων Βεντούρας, (1761 – 1835)

«Εποιήσατε τον οίκον του πατρός μου οίκον εμπορίου». Σύνθεση Σπ. Βεντούρα. Κοσμεί το βόρειο τοίχο του ναού του Παντοκράτορα.

Της Ουρανίας Σολδάτου

Ο ζωγράφος Σπύρος Βεντούρας γεννήθηκε το 1761 μέσα στην πόλη της Λευκάδας. Ο πατέρας του ζωγράφου ήταν ίσως ο πρώτος της οικογενείας που εγκαταστάθηκε στο νησί από την Κέρκυρα μετά το 1718. Πέθανε στις 18 Ιουνίου 1835 και θάφτηκε στον οικογενειακό τάφο, μέσα στην εκκλησία της Παναγίας των Ξένων, που ήταν κοντά στο σπίτι του.

Οι Καπεσοβίτες ζωγράφοι Ιωάννης και Αναστάσιος Αναγνώστης, (18ος αιώνας)

Τσεπέλοβο, Ναός Αγίου Νικολάου (1786). Αίνοι (λεπτομέρεια). 

Ο 18ος αιώνας στη Ήπειρο διακρίνεται για την μεγάλη και ετερόκλητη καλλιτεχνική παραγωγή. Η θρησκευτική ζωγραφική στρέφεται στα ανανεωτικά κινήματα της δυτικοευρωπαϊκής τέχνης και κυρίως στην τέχνη του μπαρόκ, υιοθετώντας νέες εικαστικές πρακτικές. Το Ζαγόρι ειδικότερα λόγω των αυτοδιοικητικών προνομίων και της οικονομικής ευμάρειας έγινε το ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη ενδιαφέρουσας εντοίχιας ζωγραφικής, εκφραστές της οποίας είναι οι Καπεσοβίτες. Στα έργα του Ιωάννη και του Αναστασίου και κυρίως στον Άγιο Γεώργιο Νεγάδων, έργο της ώριμης φάσης τους, συμπυκνώνεται η τέχνη των Καπεσοβιτών, καθώς και του τέλους του 18ου αιώνα, εποχής - μεταίχμιο για την θρησκευτική ζωγραφική.

Ο Επτανήσιος ζωγράφος Νικόλαος Δοξαράς, (1710-1775)

Δοξαράς Νικόλαος-Το γενέσιον της Θεοτόκου, π. 1753 – 1754

Ζωγράφος της Επτανησιακής Σχολής, γιος του ζωγράφου και θεωρητικού της τέχνης Παναγιώτη Δοξαρά, ο Νικόλαος γεννήθηκε το 1710 στην Καλαμάτα και πέθανε το 1775 στην Ζάκυνθο. Μετά το 1715 εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του αρχικά στη Ζάκυνθο και στη συνέχεια στη Λευκάδα.

Ο Χιοναδίτης ζωγράφος Μιχαήλ, (1764-1805)

Αγιογράφος από τους Χιονάδες των Ιωαννίνων. Σύμφωνα με σχετική επιγραφή, το 1780 αγιογράφησε το νάρθηκα του καθολικού της μονής Σταγιάδων. Όπως πληροφορούμαστε από χειρόγραφη «Ερμηνεία», ο ίδιος ζωγράφος, το 1779, αγιογράφησε το ναό της Αγίας Παρασκευής στην Καλομοίρα Τρικάλων, και το 1783 το ναό της Μεταμόρφωσης στην Αγία Σωτήρα Βοΐου Κοζάνης.

«Χιονιαδίτης είσαι; Ζωγράφος είσαι»

Οι Χιονιαδίτες ζωγράφοι: Από το μόχθο της επιβίωσης άνθιζαν απαράμιλλα κατορθώματα της τέχνης

Κείμενο: Σεφεριάδης Γ.

Στο τελευταίο χωριό της επαρχίας της Κόνιτσας, κοντά στα αλβανικά σύνορα, σε υψόμετρο 1.100 μέτρων στις πλαγιές του όρους Γράμμου, ο δρόμος σταματά. Η σφραγισμένη εκκλησία του Αγίου Αθανασίου στέκεται ως πρώτη εικόνα. Μια ελληνική σημαία ακμαία στον ιστό, η πλατεία του χωριού πλακόστρωτη με ψηλά πέτρινα πεζούλια όπως επιβάλλει το επικλινές έδαφος, με τη βρύση και τον απαραίτητο πλάτανο.

Ο Ζακυνθινός ζωγράφος και ιερέας Νικόλαος Καντούνης, (1768 – 1834)

Καντούνης Νικόλαος

Αυτοπροσωπογραφία (ηλικιωμένος), π.1820

Λάδι σε μουσαμά , 109,5 x 84,5 εκ.

Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Επτανησιακής σχολής. Γιος του Ιωάννη Καντούνη, γιατρού, ποιητή και συγγραφέα, μαθήτευσε κοντά στον Ιωάννη Κοράη και, πιθανόν, τον Νικόλαο Κουτούζη, ο οποίος, σύμφωνα με την παράδοση, τον απέβαλε από το εργαστήριό του από φθόνο. Δεν είναι βέβαιο αν όφειλε τη ζωγραφική του εκπαίδευση σε μια σύντομη μαθητεία του κοντά στον Νικόλαο Κουτούζη ή αν, όπως αναφέρει η παράδοση, διδάχθηκε την τέχνη παρακολουθώντας κρυφά τον Κουτούζη να ζωγραφίζει. Στην πραγματικότητα, φαίνεται ότι υπήρξε αυτοδίδακτος, όπως και ο ίδιος υποστήριζε στην επιγραφή μιας αυτοπροσωπογραφίας του.

O Ζακυνθινός ιερέας και ζωγράφος Νικόλαος Κουτούζης, (1741 – 1813)

Αυτοπροσωπογραφία του  Νικολάου Κουτούζη,

 περίπου το 1800,  (Ζάκυνθος. Συλλογή Δ. Ρώμα).

Ο Νικόλαος Κουτούζης, ήταν ζωγράφος, αγιογράφος, ποιητής και κληρικός. Ήταν πιθανότατα το 1770, στην Κέρκυρα, όταν ο Νικόλαος Κουτούζης φιλοτέχνησε δύο πορτρέτα του Βενετού Γενικού Προβλεπτή Θαλάσσης Ανδρέα Δονάτου. Kαι παρότι η αμοιβή του δεν ήταν σπουδαία (εξήντα τσεκίνια), τα έργα αυτά σηματοδότησαν, ουσιαστικά, την αφετηρία της δυτικότροπης προσωπογραφίας στην Ελλάδα. Στους πίνακές του, τα πρόσωπα αποδίδονται ρεαλιστικά, με τον αυστηρά περιγεγραμμένο όγκο να δίνει τρισδιάστατη υπόσταση στη μορφή, ενώ η στάση, η περιβολή και το ύφος μαρτυρούσαν την κοινωνική θέση. Ήταν στην πραγματικότητα, τα ντοκουμέντα μιας εποχής που θα σημαδευόταν από τη δειλή εμφάνιση μιας αστικής τάξης απέναντι στην αριστοκρατία των Επτανήσων.

Ο ζωγράφος και ιερομόναχος Διονύσιος, ο εκ Φουρνά των Αγράφων, (1670-1746)

Χριστός Παντοκράτωρ ( 1711 )

 Βρίσκεται στο Παρεκκλήσι του Τιμίου Προδρόμου στις Καρυές Άθως.

Η εικόνα δημιουργήθηκε στο κελλί του Διονυσίου εκ Φουρνά στις Καρυές.

Παταπίου μοναχοῦ Καυσοκαλυβίτου

Ἄγνωστες φορητές εἰκόνες τοῦ ἱερομ. Διονυσίου τοῦ ἐκ Φουρνᾶ*

Στό πρῶτο τέταρτο τοῦ 18ου αἰ. ἐμφανίζεται στό Ἅγιον Ὄρος ἕνα ἀνανεωτικό καλλιτεχνικό ρεῦμα, καθαρά ἁγιορείτικο, πού προτείνει τήν ἐπιστροφή καί ἀντιγραφή τῶν παλαιότερων προτύπων τῆς τέχνης τῆς ἐποχῆς τῶν Παλαιολόγων καί κυρίως τῆς συμβατικά λεγόμενης "Μακεδονικῆς"  Σχολῆς. Ὁ κύριος ἐκφραστής τοῦ ρεύματος αὐτοῦ εἶναι ὁ λόγιος ἱερομόναχος Διονύσιος ἀπό τόν Φουρνᾶ τῶν Ἀγράφων (1670-περ.1746). Ὁ Διονύσιος εἶναι γνωστός κυρίως ὡς ὁ συγγραφέας, σέ συνεργασία μέ τόν ἱερομόναχο Κύριλλο Φωτεινό τόν Χίο (+ 1805)[1], τῆς περίφημης «Ἑρμηνείας τῆς Ζωγραφικῆς Τέχνης» (1728-1733)[2]· Μέ τό ἐγχειρίδιο αὐτό, ἐκτός τήν παροχή χρήσιμων εἰκονογραφικῶν καί τεχνικῶν ὁδηγιῶν πρός τούς ζωγράφους ἱερῶν εἰκόνων, ὁ Διονύσιος γίνεται παράλληλα καί ὁ θεωρητικός ἐκφραστής τοῦ παραπάνω καλλιτεχνικοῦ ρεύματος ἐπιστροφῆς στήν παλαιολόγεια ζωγραφική.