Ο Ρόθκο, ο Φρα Αντζέλικο και το καλό συναπάντημα… στην Φλωρεντία

Γράφει ο Νικόλαος Χ. Αντωνίου

Φλωρεντία, 2026

Γιατί η Φλωρεντία και γιατί ο Ρόθκο

Η πρόσφατη έκθεση στο Palazzo Strozzi στην Φλωρεντία, τη συνεπιμέλεια της οποίας είχαν ο Κρίστοφερ Ρόθκο (γιος του ζωγράφου) και η Έλενα Γκεούνα, αποτέλεσε τη μεγαλύτερη ρετροσπεκτίβα του Μαρκ Ρόθκο (Mark Rothko) που έχει διοργανωθεί στην Ιταλία. Το τεράστιο αυτό καλλιτεχνικό γεγονός ολοκληρωνόταν με δορυφορικές εκθέσεις στο Museo di San Marco και στον Προθάλαμο της Biblioteca Medicea Laurenziana.

Ο Ρόθκο (1903–1970), Εβραίος μετανάστης που εγκατέλειψε τη Ρωσία για τις Ηνωμένες Πολιτείες το 1913, αναδείχθηκε σε κορυφαία μορφή της Αφαιρετικής Εξπρεσιονιστικής «ζωγραφικής των πεδίων χρώματος». Περιέγραφε με λιτότητα τον καλλιτεχνικό του σκοπό: «Με ενδιαφέρει μόνο να εκφράσω τα θεμελιώδη ανθρώπινα συναισθήματα».

Ο δεσμός του με τη Φλωρεντία δεν ήταν τυχαίος, αλλά βαθιά προσωπικός. Την επισκέφθηκε για πρώτη φορά το 1950 με τη σύζυγό του Mell, επιστρέφοντας το 1959 και το 1966. Η αρχιτεκτονική της πόλης και η αναγεννησιακή τέχνη άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στην αίσθησή του για τον χώρο, την αναλογία και το χρώμα.

Mark Rothko, Interior, 1936 and Cityscape, 1936

Οι αναλογικές, θολωτές αίθουσες του 15ου αιώνα στο Palazzo Strozzi επιλέχθηκαν επίτηδες, καθώς η κλασική τους ισορροπία αντικατοπτρίζει την ίδια χωρική αρμονία που αναζητούσε ο Ρόθκο στους δικούς του πίνακες — μια σχέση που ο γιος του περιέγραψε ως «τον τέλειο γάμο» ανάμεσα στην αρχιτεκτονική και τη ζωγραφική. Η έκθεση στο Strozzi παρουσιάστηκε χρονολογικά: από τα φιγουρατικά, επηρεασμένα από τον σουρεαλισμό έργα των δεκαετιών 1930–40, έως τα περίφημα αφαιρετικά πεδία χρώματος των δεκαετιών 1950–60, σκιαγραφώντας αυτό που οι επιμελητές θεωρούν όχι ρήξη, αλλά συνεχή εξέλιξη, πρόκληση με μια φαινομενική και μινιμαλιστική απλοποίηση.

Ο Φρα Αντζέλικο και η μοντέρνα ζωγραφική

Στο πρώτο του ταξίδι στη Φλωρεντία, το 1950, ο Ρόθκο εντυπωσιάστηκε ιδιαίτερα από δύο αναγεννησιακά μνημεία: τις θρησκευτικές τοιχογραφίες του Φρα Αντζέλικο στο Museo di San Marco (Μονή του Αγίου Μάρκου), και τον Προθάλαμο του Μιχαήλ Άγγελου για τη Biblioteca Medicea Laurenziana.

Οι τοιχογραφίες του Φρα Αντζέλικο τον απορρόφησαν σε τέτοιο βαθμό, ώστε δεν μπόρεσε να αποσπαστεί από τη μονή — επέστρεψε την επόμενη ίδια μέρα, και μετά για πολλές μέρες. Μια συνάντηση που η έκθεση αντιμετωπίζει ως καθοριστική για το μετέπειτα έργο του.

Η επιμελήτρια  Ε. Γκεούνα σημειώνει πως οι καλλιτέχνες της πρώιμης Αναγέννησης στη Φλωρεντία πίστευαν ότι «η γεωμετρία ήταν δρόμος προς τη χάρη, ότι η αναλογία μπορούσε να αντανακλά μια θεϊκή τάξη, και ότι η τοποθέτηση του χρώματος σε έναν τοίχο μπορούσε να αγγίξει την ψυχή», μια πεποίθηση που ο Ρόθκο, ουσιαστικά, μετέφερε στη Νέα Υόρκη του 20ού αιώνα, επιστροφή στο μέλλον… δηλαδή αλλά αντίστροφα.

Beato Fra Angelico, 1442, Annunciation, Museo San Marco

Ο Προθάλαμος του Μιχαήλ Άγγελου στη Laurenziana, με την εσωστρεφή, επιβλητική, σχεδόν κλειστοφοβική αρχιτεκτονική του, ενέπνευσε άμεσα τις Τοιχογραφίες Seagram του Ρόθκο (τέλη δεκαετίας 1950). Δύο σπουδές γι’ αυτές βρίσκονται πλέον εγκατεστημένες στον ίδιο τον χώρο, τον οποίο ο καλλιτέχνης επισκέφθηκε ξανά το 1966.

Για περισσότερα εδώ:

https://artviews.gr/o-rothko-o-fra-antzeliko-kai-to-kalo-synapantima-stin-florentia/