Αποτυπώματα χεριών στην Ινδονησία ίσως είναι οι αρχαιότερες βραχογραφίες του κόσμου

Οι βραχογραφίες προσφέρουν νέες πληροφορίες για την εξάπλωση του σύγχρονου ανθρώπου από την Ασία στην Αυστραλία.

Χρωματισμένα περιγράμματα χεριών που βρέθηκαν σε σπηλιά ενός νησιού στην Ινδονησία είναι σύμφωνα με τους ερευνητές οι αρχαιότερες βραχογραφίες του κόσμου, ηλικίας τουλάχιστον 67.800 ετών.

Η ανακάλυψη ρίχνει φως στην εξέλιξη της ανθρώπινης δημιουργικότητας και επιπλέον προσφέρει νέα στοιχεία για την εξάπλωση του Homo sapiens στην Ωκεανία.

Οι άνθρωποι που δημιούργησαν τις βραχογραφίες πρέπει να ήταν μέλη ενός πληθυσμού που έφτασε στην περιοχή από την Ασία και αργότερα μπορεί να επεκτάθηκε στην Αυστραλία, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύεται στο περιοδικό Nature.

67.800 ετών αποτύπωμα χεριού, Muna, Sulawesi. [Credit: Max Aubert]

Τα σχέδια ανακαλύφθηκαν στο ασβεστολιθικό σπήλαιο του Λιάανγκ Μεταντούνο στο νησί του Μούνα, το οποίο βρίσκεται στα νοτιοανατολικά της μεγαλύτερης νήσου Σουλαουέζι, ανατολικά της Βόρνεο.

Δημιουργήθηκαν φυσώντας φυσική σκόνη ώχρας πάνω από ένα χέρι που ακουμπούσε το τοίχωμα της σπηλιάς και λειτουργούσε ως μάσκα ή «στένσιλ».

Ένα από τα περιγράμματα (κεντρική εικόνα) υποβλήθηκε σε ραδιοχρονολόγηση εξετάζοντας τα ισότοπα ουρανίου στις αποθέσεις πάνω από το σχέδιο, κάτι που έδωσε την ελάχιστη ηλικία του.

Το περίγραμμα που χρονολογήθηκε έχει ξεθωριάσει με τον χρόνο και σήμερα μόλις που διακρίνεται, είναι όμως παρόμοιο με πολυάριθμα άλλα σχέδια που βρέθηκαν στο ίδιο σπήλαιο.

Χάρτης που δείχνει το νησί Muna, Sulawesi. [Credit: M. Kottermair και A. Jalandoni]

Το σχέδιο «είναι ξεχωριστό επειδή ανήκει σε μια τεχνοτροπία που βρίσκουμε μόνο εδώ στο Σουλαουέζ. Άλλαξαν προσεκτικά το σχήμα των ακροδάκτυλων ώστε να μοιάζει μυτερό» δήλωσε στο Reuters o Μαξίμ Ομπέρ του Πανεπιστημίου Γκρίφιθ της Αυστραλίας, συνεπικεφαλής της μελέτης.

«Είναι σαν να προσπάθησαν εσκεμμένα να μεταμορφώσουν αυτή την εικόνα ενός ανθρώπινου χεριού σε κάτι άλλο, ίσως τα νύχια ενός ζώου» πρόσθεσε ο Άνταμ Μπρουμ του Πανεπιστημίου Γκρίφιθ, μέλος της ομάδας.

«Είναι σαφές ότι είχε κάποιο βαθύτερο πολιτιστικό νόημα αλλά δεν γνωρίζουμε ποιο ήταν. Υποψιάζομται ότι έχει σχέση με την περίπλοκη συμβολική σχέση αυτών των ανθρώπων με τον κόσμο των ζώων» είπε.

Είσοδος σπηλαίου, Muna, Sulawesi. [Credit: Ratno Sardi]

Το χρονολογημένο αποτύπωμα είναι αρχαιότερο από μια βραχογραφία με μορφές ανθρώπων και ενός χοίρου στο Λεάνγκ Καραπουάνγκ του Σουλουαέζι, ηλικίας 51.200 ετών.

Είναι επίσης αρχαιότερο από ένα παρόμοιο περίγραμμα χεριού στο Μαλτραβιέσο της Ισπανίας  το οποίο χρονολογείται στα τουλάχιστον 64.000 χρόνια πριν και αποδίδεται στους Νεάντερταλ.

Η ίδια ερευνητική ομάδα έχει ανακαλύψει επίσης στο Σουλαουέζι φιγούρες ανθρώπων και ζώων που σχεδιάστηκαν πριν από τουλάχιστον 48.000 χρόνια.

Φωτογραφία του πίνακα με τις δύο αποτυπώσεις χεριών (α) και ψηφιακή αναπαραγωγή (β). [Credit: A.A. Oktaviana et al. 2026]

Το σπήλαιο του Λιανγκ Μεταντούνο, ανέφεραν οι ερευνητές, έχει γίνει τουριστικό αξιοθέατο όχι για τα περιγράμματα χεριών αλλά για τις μεγαλύτερες και πιο πρόσφατες βραχογραφίες του, οι οποίες αποδίδονται σε αυστρονήσιους γεωργούς που έφτασαν στην περιοχή πριν από περίπου 4.000 χρόνια.

Η νέα ανακάλυψη ίσως προσφέρει στοιχεία για τους πρώτους ανθρώπους που έφτασαν στην Αυστραλία, η οποία εκείνη την εποχή συνδεόταν με το νησί της Νέας Γουινέας μέσω μιας γέφυρας ξηράς που αργότερα βυθίστηκε.

«Οι επιστήμονες διαφωνούν εδώ και πολλά χρόνια πότε έφτασαν οι πρώτοι άνθρωποι» είπε ο Ομπέρ.

Μια θεωρία θέλει την Αυστραλία να αποικίστηκε πριν από 50.000 χρόνια, κάτι που υποστήριζαν και ορισμένες παλαιότερες γενετικές μελέτες στους Αβορίγινες της Αυστραλίας και τους κατοίκους της Παπούα Νέας Γουινέας.

Ο συνεπικεφαλής της μελέτης Μαξίμ Ομπέρ εξετάζει βραχογραφία στο σπήλαιο Λιάνγκ Μεταντούνο στο νησί Μούνα της Ινδονησίας. [Credit: Ahdi Agus Oktaviana via Reuters]

Μια δεύτερη θεωρία θέλουν τον άνθρωπο να έφτασε στην ήπειρο πολύ νωρίτερα, πριν από 60 με 65 χιλιάδες χρόνια.

Η νέα μελέτη ενισχύει το δεύτερο σενάριο, το οποίο στηρίζεται επίσης από νεότερα γενετικά δεδομένα, ανέφερε ο Ομπέρ.

Σε συνδυασμό, οι αρχαιολογικές και γενετικές ενδείξεις ενισχύουν αυτή την υπόθεση και «δείχνουν ότι οι πρόγονοι των αυτοχθόνων της Αυστραλίας πέρασαν από τη Νοτιοανατολική Ασία και δημιουργούσαν συμβολική τέχνη καθώς ταξίδευαν» είπε.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Oktaviana, A.A., Joannes-Boyau, R., Hakim, B. et al. Rock art from at least 67,800 years ago in Sulawesi. Nature (2026). doi.org/10.1038/s41586-025-09968-y

Πηγή: Β. Πρατικάκης, in.gr, LBV Magazine

http://anaskafi.blogspot.com/2026/01/blog-post_72.html