Όταν ο Μιχαήλ Άγγελος συνάντησε τον Τιτσιάνο

Τιτσιάνο, «La Pieta», 1575-1576. Φωτ.: Wikipedia

Πώς οι δύο τιτάνες της Αναγέννησης επηρέασαν ο ένας το έργο του άλλου.

ΑΚΟΥΓΕΤΑΙ ΣΑΝ θεατρικό έργο του Τομ Στόπαρντ: δυο τιτάνες της Αναγέννησης –δυναμικοί, φιλόδοξοι, ανεξάρτητοι, αναγνωρισμένοι από τους συγχρόνους τους ως οι μεγαλύτεροι καλλιτέχνες της εποχής τους, που τους χώριζαν όμως το διαφορετικό γούστο και οι γεωγραφικές αποστάσεις– συναντιούνται και καταλήγουν να επηρεάζουν σημαντικά ο ένας τον άλλον.

Η ιδέα φαίνεται τραβηγμένη, επειδή έχουμε την τάση να αντιμετωπίζουμε τους καλλιτέχνες ως μεμονωμένες οντότητες. Η συνάντησή τους όμως συνέβη πραγματικά.

Στο πρώτο μισό του 16ου αιώνα, ο Μιχαήλ Άγγελος και ο Τιτσιάνο συναντήθηκαν όχι μία, αλλά δύο φορές και ο ένας τους άφησε το στίγμα του στο έργο του άλλου. Αυτή η ιστορία αποτελεί το θέμα του βιβλίου «Michelangelo & Titian: A tale of rivalry & genius» (Μιχαήλ Άγγελος & Τιτσιάνο: Μια ιστορία αντιζηλίας και ιδιοφυΐας) του Ουίλιαμ Ε. Γουάλας, καθηγητή Iστορίας της Tέχνης στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον στο Σαιντ Λούις και κορυφαίου μελετητή του Μιχαήλ Άγγελου στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το θέμα έχει εξεταστεί και στο παρελθόν, κυρίως από τη Ρόνα Γκόφεν στο έργο της «Renaissance Rivals: Michelangelo, Leonardo, Raphael, Titian» («Αντίζηλοι της Αναγέννησης: Μιχαήλ Άγγελος, Λεονάρντο ντα Βίντσι, Ραφαήλ, Τιτσιάνο») του 2002. Ωστόσο, σύμφωνα με την άποψή της καθώς και άλλων μελετητών που έχουν ασχοληθεί με το θέμα, η επιρροή ήταν μονόδρομη: ο Μιχαήλ Άγγελος επηρέασε τον Τιτσιάνο, και όχι το αντίστροφο. Αυτό οφείλεται αναμφίβολα στο γεγονός ότι ήταν αδύνατο να φανταστεί κανείς τον «Divino» («Θεϊκός»), όπως ήταν γνωστός ο Μιχαήλ Άγγελος στην εποχή του, να εξαρτάται από τις ιδέες οποιουδήποτε άλλου εκτός από τις δικές του. Ο Γουάλας υποστηρίζει με πειστικότητα ότι η επιρροή ήταν αμφίδρομη και, επιπλέον, ότι η επίδραση του Τιτσιάνο στην τέχνη του Μιχαήλ Άγγελου ήταν άμεση και βαθιά.

Οι δύο άνδρες δεν θα μπορούσαν να είναι πιο διαφορετικοί. Ο Τιτσιάνο ήταν ζωγράφος, ενώ ο Μιχαήλ Άγγελος, αν και φημισμένος τόσο ως ζωγράφος όσο και ως γλύπτης, θεωρούσε τον εαυτό του αποκλειστικά ως γλύπτη. Ζούσαν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά ο ένας από τον άλλο –ο πρώτος στη Βενετία, ο δεύτερος στη Φλωρεντία και τη Ρώμη– και κατοικούσαν σε εντελώς διαφορετικά αισθητικά σύμπαντα.

Μιχαήλ Άγγελος, «La Pieta», 1499. Φωτ.: Wikipedia

Το έργο του Μιχαήλ Άγγελου συνοψίζεται στη λέξη «disegno», σχέδιο. Στη Φλωρεντία, όπου μεγάλωσε και διαμορφώθηκε ο καλλιτέχνης, το σχέδιο θεωρούνταν θεμελιώδες. Ήταν η πρώτη δεξιότητα που μάθαιναν οι μαθητευόμενοι καλλιτέχνες και η έμφαση που δινόταν στα σταθερά περιγράμματα και στις σαφώς καθορισμένες μορφές μεταφέρθηκε και στη ζωγραφική. Τα προπαρασκευαστικά σχέδια προηγούνταν της χρήσης του πινέλου.

Αντίθετα, στη Βενετία, η λέξη-κλειδί ήταν «colorito», πολύχρωμο. Η βενετσιάνικη ζωγραφική της Αναγέννησης είναι πλούσια και λαμπερή, κυρίως επειδή χρησιμοποιεί λάδια, σε αντίθεση με την υδατοδιαλυτή τέμπερα των Φλωρεντινών, η οποία δίνει ένα πιο υποτονικό χρωματικά αποτέλεσμα. Τα λάδια επέτρεπαν επίσης τις γενναίες πινελιές που συχνά διέλυαν τις μορφές σε μια ελεύθερη, πολυχρωματική ομίχλη. Και αντί να χρησιμοποιεί προπαρασκευαστικά σκίτσα, ο Τιτσιάνο ζωγράφιζε alla prima, ξεκινώντας κατευθείαν από τον λευκό καμβά.

Για τη συνέχεια εδώ:

https://www.lifo.gr/culture/vivlio/otan-o-mihail-aggelos-synantise-ton-titsiano